Thứ Bảy, 9 tháng 5, 2009

Một chuyến đi Phú Quốc

Cuối năm ngoái, trong một chuyến công tác ở Việt Nam (đi làm thuê cho một công ti thuốc), tôi có cơ duyên ra Phú Quốc đúng 1 ngày rưỡi. Chuyến đi ngắn ngủi đó để lại trong tôi nhiều kỉ niệm đẹp những cũng một vài suy tư mà hôm nay tôi mới có dịp giãi bày ở đây.

Số là năm trước đó, trong lúc ở phi trường Tân Sơn Nhất chờ máy bay đi về Sydney, tôi có dịp trò chuyện với một du khách trẻ người Úc, loại “Tây ba lô”, mới đi Phú Quốc về. Trao đổi một lúc tôi mới biết anh chàng này mua vé discount đặc biệt của hãng Jet Star giá chỉ có 83 đô-la, và thế là anh ta có một chuyến đi 2 tháng trời từ Cambodia sang Việt Nam. Biết anh ta từng ghé Kiên Giang và Phú Quốc một tuần, tôi cho anh ta biết tôi là người Kiên Giang, rồi hỏi anh ta tình hình Phú Quốc ra sao, anh ta buồn buồn nói: “Tao sợ Phú Quốc sẽ chết trong tương lai”. Tôi ngạc nhiên hỏi sao mày lại nói thế. Anh ta nói anh ta chỉ thích một Phú Quốc hoang sơ, thiên nhiên, không có khách sạn 5 sao hay resort gì cả, nhưng rất tiếc là Phú Quốc đang đô thị hóa nhanh quá, và mai sau, có lẽ không còn bãi biển công cộng nữa. Anh ta còn hài hước nói với tôi trước khi chia tay mỗi người một phương: Tao nghĩ mày nên đi Phú Quốc nhanh lên, chứ không thì mày sẽ không còn thấy Phú Quốc của mày như hồi xưa đâu. Tôi nhớ hoài lời cảnh báo đó, nên nhất định phải đi Phú Quốc một lần cho biết.

Dịp may đó đến một cách tình cờ. Hôm đó là một ngày giữa tháng 12/2008, sau khi xong công việc, tôi định mua vé máy bay về Kiên Giang thăm nhà rồi sẽ đi Phú Quốc một hai ngày trước khi về Sydney. Nhưng vé máy bay đã được mua hết cả tháng trước, không cách gì mua được. Nhờ tình hình kinh tế khá lên, người dân có khả năng đi máy bay từ Kiên Giang đến Sài Gòn, và ngược lại, bởi vì giá cả không quá đắt mà lại rất tiện lợi và nhanh chóng. Thời gian bay giữa Kiên Giang và Sài Gòn chỉ 35 phút, thay vì phải gồng mình cho 6 tiếng xe đò trên những con đường tồi tệ nhất đất nước Việt Nam. Viết đến đêy tôi thấy máu mình như nóng lên. Thật vậy, quốc lộ từ Sài Gòn về miền Tây là con lộ tồi tệ nhất, thê thảm nhất, giết người nhiều nhất ở Việt Nam. Không còn danh từ nào khác để dùng. Mỉa mai thay cho một vùng lúa gạo trù phú nhất đất nước! Quay lại chuyến đi của tôi, định quay sang mua vé xe thì tôi chợt nhớ đến anh Đ ở Bệnh viện Kiên Giang, vì anh rất tài trong việc dàn xếp đi lại. Tôi gọi điện cầu cứu anh Đ xem có cách nào không, thì anh hỏi tôi đang ở đâu. Đang ở Sài Gòn nè. Anh nói vậy thì hay quá vì anh ta sắp lên Sài Gòn để đón một ông VIP từ Ý sang bàn về tài trợ thiết bị xạ trị cho bệnh viện, có gì tôi sẽ cùng đi với ông VIP này và anh về Kiên Giang luôn, và sẵn đó giúp anh ta một vài việc. Trời ơi, đúng là buồn ngủ gặp chiếu manh! Tôi ok ngay.

Đi Phú Quốc

Ngày hôm sau, anh Đ có mặt ở SG, và chúng tôi kéo nhau ra một quán ăn để chờ hai vị khách khác từ Hà Nội vào sẽ cùng đi với ông Tây đó về Kiên Giang. Tưởng là máy bay sẽ đáp xuống phi trường Rạch Sỏi, ai dè nó bay tuốt ra Phú Quốc! Mà, anh Đ thì ít nói, anh cũng chẳng nói cho tôi biết là mình đi đâu. Ngay cả ông VIP ngồi bên cạnh tôi cũng hỏi: “Bọn mình đang đi đâu đây mày?” Tôi nói đùa “Tao cũng như mày, có biết gì đâu, nhưng mày yên tâm, không ai bắt cóc mình đâu”. Chúng tôi cười thoải mái. Sau này tôi mới hiểu là anh Đ muốn đưa ông VIP đó đi Phú Quốc chơi ngày Thứ Bảy và Chủ nhật trước khi về làm việc ở bệnh viện. Đúng là một chiêu ngoại giao rất tinh vi. Nhưng tôi thì đương nhiên là chẳng phàn nàn gì cả; ngược lại, tôi rất vui và thấy mình đúng là may mắn quá.

Từ trên máy ATR nhìn xuống toàn cảnh đảo Phú Quốc tôi thấy lòng mình cứ nao nao, khó tả. Đây là nơi tôi từng đi công tác vài lần sau ngày giải phóng, từng viết bài phóng sự (thời đó tôi viết hăng lắm) cho Đài tiếng nói Việt Nam, thậm chí gửi đang cả báo Nhân Dân. Những địa danh như Dương Đông, Dương Tơ, An Thới, Bãi Thơm, Hàm Ninh, Gành Dầu, v.v… cứ vang lên trong tôi. Cảm giác lúc đó giống như là cảm giác của một đứa con lạc loài sắp về đất mẹ. Nghe thì hơi cải lương đấy, nhưng thật sự tôi thấy mình như thế.

Máy bay ATR (không phải ảnh của tôi)

Máy bay do phi công Việt điều khiển đáp xuống êm ru. Phi trường Phú Quốc nằm ở Dương Đông thật ra chỉ là một bãi đất rộng, chung quanh bao bọc bởi cỏ dại. Nhưng đường băng thì cũng rất chuẩn, ít ra là chuẩn như các phi trường địa phương ở Úc hay Mĩ. Bước ra máy bay tôi ngạc nhiên thấy nhà ga phi trường rất [nói theo dân địa phương] là hoành tráng. Nhà ga được xây theo kiến trúc hiện đại, cổng vòng cung, sử dụng nhiều đường nét curvature, chẳng khác gì một nhà ga ở nước ngoài. Thật ra, so với nhà ga phi trường Dubbo ở Úc mà tôi thường ghé, thì nhà ga Phú Quốc tốt hơn và hiện đại hơn cả 10 lần. Tôi mừng.

Nhà ga phi trường Phú Quốc

Vào nhà ga, đang chờ lấy hành lí thì gặp M, thằng em họ hành nghề bác sĩ mới đi học ở Mĩ về, nghe nói đang làm cho Sở Y tế. Tôi ngạc nhiên hỏi “ủa sao em có mặt ở đây, làm gì ở đây”, nó nói: “đón đoàn các anh”. Trời, tôi ngán chữ “các anh”, vì tôi chỉ là người đi ké, chứ cái ông Tây bên cạnh tôi mới là VIP. Sau này tôi mới biết là vì phía bệnh viện sợ không có ai đi cùng ông VIP mà thạo tiếng Anh để nói chuyện vơi ông ấy, nên phải cử M ra đây để đón. Nhưng thấy tôi thì chắc M nó nghĩ nó mất việc làm. Tôi hiểu, nên khi đi lên xe, tôi để cho M và ông VIP trò chuyện, còn tôi thì … chụp hình chung quanh.

Vì thời gian có hạn, nên anh Đ đề nghị đi thẳng lên một quán ăn bình dân ở phía Bắc của đảo. Thế là cả đoàn lên xe đi về quán. Xe đi trên một con lộ đá duy nhất, băng qua những cánh rừng nguyên sinh, những cánh đồng trồng tiêu mênh mông, tôi thấy mình như lạc vào thiên nhiên của cả trăm năm trước khi ông cha ta ra đây lập nghiệp. Hai bên đường cũng có nhà dân, nhưng nhà cửa rất tạm bợ, và chỉ nhìn qua có thể nói là dân ở đây còn rất nghèo. Không hiểu sao mỗi lần đi qua nhìn một đứa bé lam lũ áo rách tơi làm tôi đau thót ruột, có khi không dám nhìn. Tôi nghe ông VIP trò chuyện với M và suýt xoa khen cảnh đẹp Phú Quốc.

Biên Hải Quán

Quán ăn có cái tên rất độc đáo: “Biên Hải Quán”. Quán ăn rất bình dân, nằm ngay bên cạnh biển, nhìn ra rất … trữ tình. Ai có tâm hồn thơ rất dễ thốt thành thơ khi ngồi ở quán này. Biên Hải Quán đúng với địa điểm của nó, vì nằm ở khu Gành Dầu, cực Bắc Phú Quốc. Từ đây nhìn sang Cambodia thấy rất rõ xe cộ giao thông bên ấy. Thật ra, mấy ngư dân bên Cambodia vẫn sang Việt Nam ăn uống và đánh cá, nhưng “phe ta” thì lờ đi, vì chắc muốn giữ tình hữu nghị.

Quán còn là chỗ quen biết của bệnh viện. Vì thế, xe mới ghé, và khách mới bước vào quán là chủ quán biết ngay, cứ như là lâu ngày gặp lại người quen vậy. Chủ quán là người gốc Rạch Giá, mới ra đây lập nghiệp vài năm, nên rất rành bệnh viện và các bác sĩ ở đó. Ông chủ quán tên là Hai Trang, nhưng người quen thì gọi là Út Trà Đá, một cái tên ấn tượng, vì ông thích uống trà đá!

Lúc đó đã 2 giờ chiều. Nắng chói chang. Nhìn ông VIP cứ lấy khăn lau mặt mà tôi thấy … tội nghiệp. Thật ra thì tôi cũng có hơn gì ông ấy, tôi cũng thấy nóng lắm chứ, mặt đỏ cả, nhưng cũng làm gan để là dân địa phương nên không lên tiếng than gì cả. Anh Đ có lẽ biết ý nên kêu bia ra uống trước, nói chuyện trên trời dưới đất, rồi mới tới ăn sau. Thử tưởng tượng, một buổi trưa hè, trước một bãi biển đẹp rợn người, bên cái quán cóc này, mà có bia uống thì có lẽ cũng đành quên đời, đáng bỏ lại những bươn chải trong đời sống để hưởng một vài giờ thần tiên lắm chứ.

Món ăn đương nhiên là toàn hải sản, bởi vì quán chỉ có bán hải sản chứ không có gì khác. Mà, hải sản tươi, chứ không phải để trong tủ lạnh cả tháng trời như ở Úc đâu nhé. Mực tươi, cá tươi, tôm tươi, sò tươi, và nhất là con gì tròn tròn đen có gai dài khi nướng lên ăn gạch rất ngon. Ông VIP nói ở bên Ý cũng có con này, nhưng họ ăn sống chứ không nướng. Hôm đó, bữa ăn bình dân mà còn rất vui vì được chính ông chủ quán Út Trà Đá cầm đờn ca cải lương cho khách nghe. Nghe nói ông chủ quán là dân rất văn nghệ, nên khi có khách đông là ông thích cầm đờn ngồi ca cải lương tài tử vừa thể hiện văn nghệ tính của mình, vừa giúp vui cho thực khách. Thú thật, tôi rất ấn tượng với hình ảnh một người nghệ sĩ tài tử cầm đàn ca hát cải lương giữa nơi biển cả mênh mông này. Tôi hứa trong lòng lần sau sẽ quay lại quán này để không phải chỉ ăn mà muốn nghe cải lương.

Tôi có “thăm” nhà vệ sinh của quán và thấy còn quá thô sơ. Tôi không dấu được cảm tưởng của mình, nên tôi nói nhỏ với chủ quán là nên xây lại cái nhà vệ sinh cho sạch sẽ hơn và kín đáo hơn, chứ để như thế này thì khách Tây rất ngại. Ông cầm tay tôi và nói lời cảm ơn rối rít.

Ăn và làm

Ăn uống xong, chúng tôi lên xe đi vài chỗ tham quan khác, rồi về khách sạn Thiên Hải Sơn ở Dương Đông. Khách sạn không phải loại sang gì, nhưng hình như cũng tiêu chuẩn 3 sao, rất sạch sẽ, và rộng. Khách sạn có cả hệ thống wifi mà nhiều khách sạn Tây phương 4 sao còn không có (hay có mà charge cái giá trên trời để khách không ai dám sử dụng). Check-in phòng xong thì trời cũng đã xế chiều. Nói chuyện một hồi thì trời cũng tối. Thấy biển là tôi muốn nhảy xuống tắm rồi. Thành ra, tôi đề nghị M và một anh bạn từ Hà Nội đi … tắm. Ai cũng tưởng tôi điên, vì trời tối rồi, cũng 7 giờ gì đó mà đi tắm thì quả là hơi bất thường. Nhưng tôi nói mình chỉ còn ở đây đêm nay, còn ngày mai thì có chương trình đi và trưa thì về Rạch Giá rồi, không tắm đêm nay thì sẽ không có cơ hội gần nữa. Thế là 3 người đi tắm biển. Biển mênh mông, rất êm, trời tối như mực, nhưng chỉ có … 3 đứa chúng tôi. Thật là thích, vì chẳng ai quấy rầy, và mình tha hồ thả hồn theo con nước.

Tắm xong thì lại đến giờ đi nhậu, ăn tối. Chúng tôi kéo nhau đến một quán ở trên một khách sạn khác. Quán này khá sang trọng, và đồ ăn thật ngon. Vẫn “món ruột” của Phú quốc là hải sản. Tôi chỉ thích món gỏi cá trích, và hôm đó tôi thật sự thích món này. Loại cá này phải ở Phú Quốc thì mới ngon. Cá chích ướp với củ hành tím và dầu cùng nước cốt chanh, cuốn với bánh tráng và rau sống, chấm nước mắm chua ngọt, thì không cần nghĩ đến ngày mai sẽ ra sao, ta cứ thưởng ngày hôm nay cái đã. Lúc đó, câu nói “Xin cho con một ngày dùng đủ” nó hợp thời hợp cảnh làm sao! Ngay cả ông VIP người Ý lần đầu ăn cá này mà ông ấy cũng khen ngon. Không ngon sao được, nếu so với mấy món bánh tằm của Ý hay món pizza thì gỏi cá trích phải ngon hơn cả triệu lần.

Trên bàn tiệc, qua trao đổi, tôi mới phát hiện là “phe ta” chưa chuẩn bị gì cho buổi làm việc ngày thứ Hai! Tôi nói với anh Đ là mình phải tỏ ra chuyên nghiệp (professional) trong lần làm việc này với ông Ý này. Tôi đề nghị là phải thảo một lịch trình làm việc cho ông ấy vào ngày thứ hai, cụ thể từng giờ và phút, như giờ nào ai đón ông ta ở khách sạn; giờ nào ăn sáng, ở đâu; giờ nào làm việc ở khoa nào, gặp ai; giờ nào ăn trưa, ở đâu; và giờ nào ông ấy sẽ ra phi trường, v.v… Ngoài ra, còn phải có hai phiên bản powerpoint, một bản tiếng Việt và một bản tiếng Anh, có đầy đủ thông tin y tế về vùng Đồng bằng sông Cửu Long, về Kiên Giang, về bệnh viện, v.v… Mục tiêu là làm sao phải chứng minh cho thấy đây là vùng nghèo và thiệt thòi, để ông ấy thấy tài trợ vào đây là đúng chỗ. Mà, tôi thật sự tin là vùng quê tôi là vùng nghèo, nên tôi dù có lên trời xuống biển, tôi cũng phải chứng minh cho được điều đó.

Thế nhưng cái khó là chưa có ai chuẩn bị gì cả. Cũng chẳng có thông tin gì cả, hay có thông tin nhưng chưa thật sự thích hợp mấy. Thế là tôi bàn với anh Đ và M là khi về khách sạn, chúng ta phải làm việc đêm nay chứ không ngủ trước 12 pm được. Một điều rất may mắn là như tôi đề cập trên khách sạn có wifi, và thế là đêm đó, tôi và M ngồi trong phòng tôi, 2 cái laptop làm việc tưng bừng. M đi tìm tài liệu trên net, cùng với tôi soạn phần tiếng Việt, sau đó chuyển sang phần tiếng Anh. Ấy thế mà đến gần nửa đêm, chúng tôi soạn xong hai bài nói chuyện trên powerpoint bằng tiếng Việt và tiếng Anh. Phần trình bày đẹp, chuyên nghiệp, chuẩn quốc tế, từ câu chữ đến số liệu, biểu đồ đều rất “chiến lược”. Tôi có một đêm ngủ yên giấc, và thấy mình cũng đạt được “outcome” cho ngày sắp tới. Đúng như tôi dự đoán, buổi làm việc ngày thứ Hai diễn ra ở bệnh viện rất tốt. Ông VIP cứ nói với tôi rằng ông ấy đi làm việc ở Việt Nam cũng nhiều, nhưng đây là lần làm việc “methodical” (chữ của ông, có nghĩa là hệ thống) nhất và chuyên nghiệp nhất.

Chó, nước mắm và bảo tàng Phú Quốc

Sáng hôm sau, chúng tôi đến tham quan khu nuôi chó Phú Quốc, một nhà sản xuất nước mắm, và một viện bảo tàng tư nhân. Chó Phú Quốc là một giống chó đặc biệt từ đặc tính hình thể đến tính thông minh. Chó Phú Quốc có lông xoáy trên lưng và chân có màng như chân vịt, tuy thân hình không to nhưng nhìn rất cường tráng. Điều đặc biệt là chó Phú Quốc có khả năng bơi lội giỏi và săn bắt giỏi. Có người từng mua chó Phú Quốc về nuôi ở đất liền, nhưng hình như không mấy thành công vì chúng không thích nghi với môi trường đất liền và tỉ lệ tử vong rất cao. Nói chuyện với người chủ trại nuôi chó Phú Quốc, anh nói không ai biết nguồn gốc của chó Phú Quốc đến từ đâu. Có người nói là từ Thái Lan từ khoảng 400 năm trước, nhưng các chuyên gia cho rằng giả thuyết này không thể đứng vững và cũng chẳng có bằng chứng nào phù hợp với giả thuyết đó. Theo tôi, chỉ có một cách là phân tích gien. Chỉ có thể phân tích gien, chúng ta mới biết hay ít ra là truy tầm được nguồn gốc của chó Phú Quốc.



Một con chó Phú Quốc

Đến Phú Quốc mà không ghé qua mua vài chai nước mắm thì quả là một thiếu sót. Do đó, trong chuyến đi ngắn ngủi này, tôi tranh thủ ghé qua một hãng làm nước mắm nổi tiếng ở Phú Quốc (mà tôi đã quên tên). Chúng tôi được người làm trong hãng dẫn đi cho xem cách làm nước mắm ra sao và cách pha chế như thế nào. Vào phòng làm nước mắm, với những cái thùng khổng lồ, mùi hôi rất khó chịu lúc ban đầu, nhưng chỉ vài phút sau thì cũng … thích ứng.

Nước mắm là món quốc hồn quốc túy của Việt Nam, là một đặc trưng văn hóa ẩm thực của ta. Ấy thế mà chẳng hiểu sao khi người ta nói đến nước mắm, người ta lại cười và xem đó như là một cái gì hôi thúi! Tại sao không đặt nước mắm vào một vị trí trang trọng trong bữa ăn người Việt? Phải cho mấy anh Tây thấy mấy anh ấy ăn được nước mắm là một vinh dự. Đó cũng chính là điều tôi nói với tay VIP hôm đó. Khi vào nhà chứa nước mắm, ông ấy đưa tay lên bịt mũi và than là hôi; tôi hơi nóng mặt nên mới nghiêm mặt nói với ông ấy là (có chút phịa): Mày biết không, được vào đây là một đặc quyền đó nghen mày, ngày xưa chỉ có quan mới được ăn một húp nước mắm và phải sử dụng chén kiểu cho thật tốt, chứ chén thường thì không xứng đáng với nước mắm. Hắn ta nhìn tôi ngạc nhiên: thế cơ à? Tôi thản nhiên nói: Ừ, đương nhiên. :-)

Theo tôi thấy, nước mắm Phú Quốc ngon hơn nước mắm Phan Thiết, có lẽ vì cách làm và bảo quản. Nước mắm Phú Quốc được sản xuất từ cá cơm, và một công thức “6 cá + 4 muối” (hay 4 cá + 6 muối, tôi quên rồi) có từ 200 năm qua. Còn nhớ những năm Việt Nam còn bị cấm vận và nghèo đói, hàng hóa Việt Nam chưa xuất khẩu ra nước ngoài, các công ti Thái Lan đua nhau dán những nhãn hiệu nước mắm Phú Quốc, cá cơm Phú Quốc, v.v… mà họ viết sai chính tả (có lẽ do ai đó bày cho họ cách viết như thế), nhưng vẫn được đồng hương Việt ngoài này mua rất nhiều. Thời đó, chỉ thấy hai chữ “Phú Quốc”, dù viết sai chính tả, là tôi thấy cũng gần nhà rồi. Thành ra, chúng tôi cũng “cúng” khá nhiều cho các con buôn Thái Lan mượn tên Việt Nam.


Một hãng làm nước mắm ở Phú Quốc

Tuy nhiên, điều đáng buồn là cho đến nay, dù nước mắm Phú Quốc đã xuất khẩu ra ngoài, nhưng vẫn chưa chiếm lĩnh thị trường nước ngoài nơi mà hàng Thái Lan đã và đang “làm mưa làm gió”. Tôi thấy một phần là do chiến lược tiếp thị (maketing strategy) của các công ti Việt Nam chưa được tốt, một phần do cách làm ăn chụp dựt và gian dối của người Việt Nam, một phần nữa là giá cả hơi … chảnh, nên dần dần mất ngay cả lòng tin của ngườii Việt. Không biết bao giờ nước mắm Phú Quốc mới lấy lại thương trường cho xứng danh với thương hiệu đã có trên 200 năm qua. Đó là một câu hỏi lớn mà câu trả lời cho đến nay vẫn chưa có.

Điều làm tôi thấy thú vị là người Phú Quốc đã bắt đầu biết duy trì hiện vật và chứng từ của đảo trong thời đại kinh tế thị trường đang ùa vào như hiện nay. Đi một vòng trung tâm bảo tàng tư nhân, trên một con đồi thoi thoi, tôi thấy như là một hành trình về quá khứ. Tôi nghĩ / tưởng tượng đến những tiền nhân đến đây lập nghiệp từ những 200 năm trước khi vùng đất này thuộc về Việt Nam … Thời đó, chắc chắn những người khai khẩn ở đây rất cực khổ, ấy thế mà bây giờ chẳng thấy một con đường nào hay một khu phố ghi danh họ cả.

Hôm đó, trong nhà bảo tàng, tôi tình cờ bắt chuyện với một cô hướng dẫn người … Huế. Tôi hỏi sao em lưu lạc từ Huế vào đây, theo nhà hay theo tiếng gọi của tình yêu, thì em cười rất Huế nói rằng em chỉ tìm được việc làm là đi … nam tiến. Thế thôi. Ngày nay, Phú Quốc có khoảng 80.000 dân, và người dân cũng đến từ “tứ xứ”, từ Bắc, Trung, Nam ra đây định cư và tìm cơ hội. Phú Quốc hôm nay vẫn còn nghèo, nhưng với những con người mới như em này, hi vọng nay mai Phú Quốc sẽ thay da đổi thịt trở thành phồn thịnh hơn.

Nhưng đó chỉ là hi vọng thôi, bởi vì trong thực tế thì Phú Quốc đã bị bán rồi. Chữ “bán” là chữ của anh tài xế lái xe hôm đó, nhân dịp rảnh rổi tôi lân la hỏi chuyện. Anh cho biết anh là người địa phương, thế hệ thứ tư ở đây, nhưng mấy năm gần đây, có quá nhiều đại gia từ Hà Nội và Sài Gòn, kể cả chính khách và quan chức lớn, ra đây mua hết đất. Hầu hết những khu đất gần biển đều được bán cho các đại gia này. Nhiều khách sạn sang trọng đang được xây dựng không phải của dân địa phương mà của các đại gia đó. Điều này làm tôi nhớ đến câu nói của anh chàng Tây ba lô tôi đề cập lúc đầu là nay mai có thể người dân Phú Quốc không còn bãi biển công cộng để tắm. Người ta đã chia chác nhau hết rồi. Có lẽ đây là hệ quả của chính sách qui hoạch của chính quyền trung ương và địa phương.

Tính về diện tích, Phú Quốc không nhỏ chút nào, vì tương đương với Singapore, và tài nguyên thì chắc hơn Singapore. Thế nhưng tôi vẫn không muốn Phú Quốc là một Singapore như nhiều người mong muốn; tôi chỉ muốn Phú Quốc với thiên nhiên như ngày hôm nay, với nhiều trường học và bệnh viện hơn, và người dân khá hơn.

NVT

Ghi thêm:

Tàu cao tốc

Trưa hôm đó, chúng tôi xuống tàu cao tốc về Rạch Giá. Hồi xưa, đi từ Rạch Giá ra Phú Quốc hay ngược lại, tôi thường phải đi bằng tàu đánh cá, phải mất cả 6 tiếng đồng hồ. Nhưng bây giờ, với tàu cao tốc, thời gian từ Phú Quốc về Rạch Giá chỉ có trên dưới 2 giờ đồng hồ.

Lần đầu tiên đi tàu cao tốc, tôi tưởng là tàu chắc cũng “ngon lành” lắm, nhưng thật sự thì không phải như thế. Xuống tàu mới thấy rất chật chội, ghế thuộc loại trung bình, và cũng ngã màu thời gian. Khoang để hành lí thì quá nhỏ, rất bề bộn và rất … Việt Nam. :-) Phiền phức nhất là hành khách tuy có số ghế đàng hoàng nhưng họ không chịu ngồi ghế của mình mà đòi thay đổi ghế, và có lúc gây nên cảnh ồn ào không cần thiết. Đành rằng đi tàu thì phải chịu cảnh nheo nhóc, nhưng tôi nghĩ chủ tàu có thể làm tốt hơn cho xứng đáng với cái vé tàu cả 200 ngàn đồng.

Tuy nhiên, tàu có tivi và giải trí đàng hoàng. Trong suốt 2 giờ hành trình, họ chiếu phim chưởng cho bà con xem, làm mấy em nhỏ say sưa theo dõi và bớt làm phiền hành khách chung quanh. Nói chung, tôi thấy tàu cao tốc Rạch Giá – Phú Quốc chạy cũng ok, phục vụ cũng được, không đến nổi tệ, nhưng chắc chắn là chưa tốt và cần phải cải tiến nhiều hơn nữa, nhất là cái khoản vệ sinh. Mà, hình như ở Việt Nam ta, bất cứ chỗ công cộng nào cũng có vấn đề vệ sinh cả.

Buổi làm việc thú vị

Đến Rạch Giá, tôi đi xe một mạch về nhà tôi trong quê. Sáng hôm sau, tôi đi từ nhà ra bệnh viện để tiếp tay anh Đ làm việc với ông VIP. Gặp nhau ở quán ăn sáng, tôi hỏi ông ấy: Sao, mầy thấy mọi chuyện ok cả chứ. Ông ấy cười toe toét nói: Tuyệt vời mày ạ! Tôi cũng mừng trong bụng.

Đến giờ lên hội trường họp. Anh Đ trình bày bằng powerpoint phần tiếng Việt, và một máy chiếu khác bằng tiếng Anh. Tôi đóng vai người dịch từ tiếng Việt sang tiếng Anh, và từ tiếng Anh sang tiếng Việt cho đồng nghiệp. Buổi thuyết trình diễn ra êm đẹp, chuyên nghiệp, và rất đúng giờ. Buổi trao đổi cũng rất tốt. Nói chung là một buổi làm việc thành công.

Tôi nhớ hoài khi anh Đ trình bày số giường bệnh là 1200, và số bệnh nhân hàng ngày là 1500, ông VIP quay sang tôi nói nhỏ: bác sĩ Đ nó nói lộn hả mày, số giường 1500 và số bệnh nhân 1200 chứ? Tôi nói: không, bác sĩ Đ không lộn đâu mày ơi, số bệnh nhân lúc nào cũng nhiều hơn số giường, chút nữa mầy sẽ thấy. Hắn gật gù nói: xin lỗi nghen.

Thảo luận xong, theo yêu cầu, chúng tôi đưa ông ấy đi một vòng bệnh viện để biết … sự tình. Tôi, M, anh Đ, và hai người khác của bệnh viện dẫn ông ta đi vòng bệnh viện. Ông ta đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác, có lúc mắt cứ mở ra như là trên trời rơi xuống vậy. Đi đến khoa khám tổng quát (như outpatient bên này), thấy có quá nhiều bệnh nhân, ông ấy hỏi tôi: ở đây có bao nhiêu bác sĩ? Anh Đ nói (tôi nhớ) hình như 5. Tôi nói thêm rằng mỗi ngày một bác sĩ ở đây phải khám cho 50-80 bệnh nhân. Ông ấy lắc đầu nói khám nhiều như thế mà không có sai sót thì phải là một phép lạ. Tôi cũng ậm ừ cho qua. Hôm đó, tôi gặp Nh đang khám cho một ông cụ và cũng nhân dịp giới thiệu với ông VIP về những bệnh mà người dân ở đây hay mắc phải. Ông ấy ngạc nhiên về bệnh tiểu đường có vẻ cao ở đây.

Đến khi ra ngoài thấy người ta nằm la liệt, ông ấy hỏi tôi: bộ họ là bệnh nhân hả? Tôi cười nói: không phải, họ là thân nhân đang thăm thân nhân, nhưng vì không có chỗ ngả lưng nên họ ngủ dưới bóng cây như vậy đó. Đến khu điều trị, thấy có người nằm ghế bố, có giường 2 người nằm, ông ấy lại hỏi tôi: đây chắc là thân nhân hả, nằm như vậy nguy hiểm quá. Tôi cười nói: không phải, đây là bệnh nhân đấy, không đủ giường nên phải “share” giường như vậy đó. Ông ấy trố mặt nhìn tôi như là nhìn kẻ xa lạ! Ông ấy lại một phen ngạc nhiên và không bình luận gì thêm. Khi đi ra khỏi khu đó, ông nói với tôi: tao cảm thấy upset quá (chữ upset ở đây phải hiểu theo nghĩa: đau lòng). Tôi nói: tao cũng vậy, nhưng mình còn nhiều chuyện phải làm cho đất nước này.

Đến khu ung thư, ông ấy tỏ ra rất quan tâm đến máy móc và thiết bị quá cũ ở đây. Ông ấy hỏi một ngày điều trị bao nhiêu bệnh. Anh bác sĩ trực thật thà nói một tuần điều trị 5-7 bệnh nhân. Tôi nói khéo với anh bác sĩ là anh có nhớ lầm không, có thể vài chục bệnh nhân chứ, nhưng anh không hiểu ý tôi mà vẫn nói vài bệnh nhân. Trời ơi, người ta đến đây để xem nhu cầu, mà mình không có nhu cầu thì ai cho. Nghĩ thế, tôi quyết định nói theo ý mình: vài chục bệnh nhân. Vài chục là bao nhiêu, ông ấy gặn hỏi. Tôi nói: theo anh bác sĩ này thì 20 đến 30. Ông ấy lắc đầu nói thế là quá tải rồi. Tôi gật gù nói: ừ, thì tao nói với mày là bệnh viện này quá tải mà! :-)

Đến chiều ông ấy lên máy bay về TPHCM, còn tôi thì về quê nghỉ được 2 ngày trước khi bay về Sydney. Một chuyến đi đầy ấp kỉ niệm, vui có, buồn cũng có, nhưng mỗi lần nhắc đến là tôi cảm thấy có chút gì bất an trong lòng.

Xin chia sẻ vài ảnh chụp ở Phú Quốc trong chuyến đi vừa qua. Ảnh gốc, không có qua photoshop đâu nhé!


Bãi biển tắm đẹp tuyệt vời!


Một đàn bò trước một nhà ở Phú Quốc





Cảnh hay thấy ở Phú Quốc


Tôi cũng từng nằm võng này một vài phút



"Cỏ cây chen đá, lá chen hoa"



Thần tiên: cảnh nhìn từ phòng khách sạn



Câu cá



Thuyền về bến


Thuyền đổ bến


Hoàng hôn Phú Quốc (đẹp mê hồn)

Hoàng hôn trên đảo ngọc

Thứ Sáu, 8 tháng 5, 2009

Bauxite Tây Nguyên

Mấy hôm trước đọc trên một trang blog nước ngoài thấy có bài của La Thành (một tác giả ở Hà Nội) bàn về vụ bauxite Tây Nguyên và ý nghĩa của nó đến sự tồn vong của đất nước. Tôi rất ít khi nào bỏ thời gian đọc mấy bài đao to búa lớn như thế, nhưng riêng bài này thì tôi đọc và thấy bị lôi cuốn ngay từ đầu. Bài dài lắm, có thể xem trên trang nhà của Diễn Đàn (địa chỉ dưới đây).

"Như bức thư đầu tiên của Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã cho hay, vào đầu thập kỉ 1980, sự trù mật quặng bauxite ở cao nguyên miền Trung đã từng được đưa ra mời mọc các đối tác COMECON như một món quà ra mắt đáng giá của tân binh Việt Nam vào thời điểm nó vừa mới gia nhập khối này, song lời mời đã được can ngăn — một sự can ngăn được cho là công tâm — bởi các chuyên gia Liên Xô. Hẳn rằng khi đóng lại hồ sơ dự án đầu tiên về bauxite Tây Nguyên, Phó Thủ tướng Giáp đã không thể ngờ rằng nó sẽ được phục hồi và hơn nữa, được thực hiện một cách đầy quyết tâm bởi các hậu bối của ông sau đó gần ba thập niên, cũng dưới quan kiến của nước ngoài. Mặc dù sự khép lại dự án 30 năm về trước là một quyết định đúng đắn một cách may mắn, ít ai để ý rằng giữa hai quyết định trái ngược nhau vào hai thời điểm khác nhau kia tồn hữu một qui luật: trong khi khinh thị, bấp chấp và sẵn sàng đè bẹp mọi ý kiến khác biệt từ nội bộ, các chính quyền kế tiếp nhau của Đảng Cộng sản luôn luôn ngoan ngoãn phục tùng ý chỉ của các nước lớn có cùng ý thức hệ. Vì sao vậy? Câu trả lời đã có sẵn và hoàn toàn đơn giản: chính thể toàn trị của Đảng Cộng sản Việt Nam đã và luôn luôn được duy trì chủ yếu nhờ các thế lực bên ngoài. Từ sự thật mang tính nguyên lí này, sẽ không có khả năng đại dự án khai thác bauxite bị lật ngược. Chính phủ Việt Nam đang và sẽ “làm bauxite bằng mọi giá"!"

Trong đoạn “Chủ nghĩa bán nước Việt Nam versus Tinh thần ái quốc Mĩ Latin”, La Thành viết:

"Ở một đơn vị lớn của quân đội đóng trên địa bàn Hà Nội, những cuộc họp chi bộ Đảng hằng tháng gần đây đã biến thành những xê-mi-na sôi nổi xung quanh chủ đề bauxite Tây Nguyên. Một vài sĩ quan đã không ngần ngại phát biểu công khai: “Chúng nó đang bán nước!” Thái độ khiếp nhược, nô lệ của giới cầm quyền trước nước lớn phương Bắc đã được đem ra mổ xẻ. Có ý kiến cho rằng sự thần phục và những nhượng bộ của giới lãnh đạo Việt Nam đối với Trung Quốc trong nhiều năm qua là bất khả kháng, thậm chí là lựa chọn khôn ngoan duy nhất của một nhược quốc không may có chung đường biên giới với Trung Quốc. Bác lại ý kiến này, nhiều người đã đưa ra những phản đề đầy sức thuyết phục. Một trong những phản thí dụ điển hình nhất là ứng xử đối với Trung Quốc và đối với các cường quốc nói chung của ban lãnh đạo Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Triều Tiên, quốc gia có vị thế địa chính trị và ý thức hệ tương đồng với Việt Nam. Có thể thấy rõ rằng trong suốt nửa thế kỉ tồn tại của chế độ cộng sản Bắc Hàn, các nhà độc tài Kim Il Sung và Kim Zhong Il ở đây — mặc dù khét tiếng về hạnh kiểm nhân quyền đối với nhân dân của họ — chưa bao giờ tự coi mình là những hầu tước của triều đình Bắc Kinh, bất chấp món nợ xương máu mà chế độ của họ từng mắc phải với Trung Quốc hồi thập niên 1950."

Viết về chuyến thăm Trung Quốc của TBT Đỗ Mười, tác giả mô tả một cách sinh động:

"Tháng Mười Một 1991, Đỗ Mười lên đường đi Hoa Lục trong một lịch trình thăm thú dông dài. Ở Bắc Kinh, mặc dù được tiếp đón không mấy vồn vã, Mười vẫn lao đến ôm hôn Giang Trạch Dân, không một chút tự trọng. Khi những cuộn băng hình ghi lại chuyến đi được phát trên ti-vi Hà Nội, nhiều người đã không khỏi sượng sùng trước cảnh Tổng Bí thư Việt Nam lăn xả vào vòng tay của ngay cả một viên bí thư huyện uỷ của Trung Quốc, đến nỗi một quan chức tháp tùng phải níu tay kéo lại…

Đó là hành xử của những kẻ bất tài và nô lệ. Bất tài nên chỉ biết nệ giáo điều, không có khả năng vượt thoát những tư duy xơ cứng của một ý thức hệ lỗi thời và lầm lạc để tranh thủ một vận hội lớn lao đã từng gõ cửa đất nước và dân tộc. Nô lệ nên phải có chủ để dựa dẫm, để được giúp lựa chọn các quyết định và để được thực thi các mệnh lệnh trong khi hoàn toàn vô ý thức về phẩm giá."

Về bauxite, La Thành nhận định:

"Cần phải thấy rằng sự trở lại bình thường của quan hệ Việt Nam - Trung Quốc hồi thập niên 1990 là một thắng lợi của Trung Quốc, chứ không phải của Việt Nam. Trước đó, vị thế quốc tế của Trung Quốc đang hết sức khó khăn: trong “vấn đề Cam-pu-chia”, họ đang bị cộng đồng quốc tế cô lập vì đã hậu thuẫn những tội ác diệt chủng của nhóm Pol Pot, và đang đứng trước khả năng bị mất vai trò trong việc giải quyết vấn đề Cam-pu-chia. Việc Liên Xô - Đông Âu tan rã và ban lãnh đạo Việt Nam cuống cuồng cầu thân trở lại với Trung Quốc đã trở thành một cống vật bất ngờ đối với Bắc Kinh. Từ đấy, tiến trình giải quyết vấn đề Cam-pu-chia đã diễn ra theo những điều kiện của Trung Quốc, bởi lẽ sự hoàn tất tiến trình này là giá của món quà “quan hệ bình thường” mà Trung Quốc đã giành được quyền trao cho ban lãnh đạo Việt Nam.

Từ khi quan hệ Việt-Trung được tái bình thường hoá, sau các hiệp định bất bình đẳng về hoạch định biên giới trên bộ và trên biển giữa Trung Quốc và Việt Nam mà nước lớn hơn là kẻ thủ lợi, bauxite Tây Nguyên chỉ là nước ăn quân tiếp theo của tay cờ Bắc Kinh trên bàn cờ thế Trung-Việt mà lợi thế áp đảo luôn luôn nghiêng về Trung Quốc. Nói đúng hơn thì phía Việt Nam đã và luôn luôn chủ động “thí quân” một cách ô nhục. Biểu hiện điển hình nhất là lâu nay, trước những hoạt động của Trung Quốc gặm nhấm và/hoặc hợp pháp hoá sự cưỡng chiếm Hoàng Sa và một phần Trường Sa, giới chức Việt Nam tỏ ra buông xuôi rõ rệt, không hề làm gì tích cực hơn những tuyên bố môi mép sáo rỗng của người phát ngôn Bộ Ngoại giao (đã từ rất lâu rồi người ta không thấy một phản đối nào được đưa ra ở tầm Chính phủ!), trong khi đáng lẽ cần phải mạnh mẽ đầu tư thu thập chứng lí và khởi kiện Trung Quốc ra một toà án quốc tế để ít nhất, quốc tế hoá vấn đề Hoàng Sa - Trường Sa. Một nỗi nhục khó quên khác là hồi đầu 2005, trước việc một nhóm ngư dân Việt Nam đang hành nghề trên vùng biển huyện Hậu Lộc tỉnh Thanh Hoá bị hải quân Trung Quốc vô cớ bắn giết, bắt giữ trái phép và vu cáo một cách đê tiện, nhà đương cục Việt Nam đã chỉ ươn hèn câm lặng đồng thời ép buộc các nạn nhân phải câm lặng… Những động thái vừa nêu hoàn toàn tương phản với sự tận tuỵ mẫn cán mà giới chức các cấp đang thể hiện trong việc triển khai và bảo vệ các dự án khai thác bauxite phục vụ cho nhu cầu của Trung Quốc.

Vì sao lại như vậy? Vào lúc này, sau hai thập kỉ kể từ các sự biến Liên Xô - Đông Âu, nỗi lo mất chế độ của giới cầm quyền Việt Nam đang tạm thời giảm tính nguy cấp. Mặt khác, mặc dù đã tự đặt mình vào vị thế hèn đớn để luôn luôn bị Trung Quốc chèn ép, giới chức Việt Nam chưa phải đã không còn gì để mặc cả: đằng sau họ là cả một dân tộc mà hàng nghìn năm nay Trung Quốc chưa khuất phục thành công, là một quốc gia có toạ độ địa chính trị và địa vị quốc tế không đến nỗi tầm thường; ngoài ra, chuyến thăm Việt Nam mới đây của Thượng nghị sĩ Hoa Kì John McCain được biết là đã mang theo những gợi ý có sức nặng nếu được chấp thuận… Trong những điều kiện như vậy, sự nhũn nhượng khó coi của tập đoàn cầm quyền ở Việt Nam trước Trung Quốc chỉ có thể được giải thích bởi một sự thật: ban lãnh đạo Đảng Cộng sản Việt Nam, cùng tất cả các thuộc cấp gắn bó với nó về lợi ích, đã hoàn toàn bị nước lớn kia mua chuộc. Không còn gì phải nghi ngờ, bauxite Tây Nguyên là một qui hoạch tuyệt đối vô giá trị về kinh tế đối với đất nước, song những kẻ bày ra và theo đuổi qui hoạch này sẽ không bao giờ thua lỗ: họ đã được giới tài phiệt đỏ Trung Hoa bảo đảm quyền lợi."

Về đạo đức:

"Một trong những người thầy Nga của tôi, một nữ giáo sư ngôn ngữ học, khi được tôi hỏi “theo bà, đâu là nguyên nhân quan trọng nhất dẫn đến sự tan rã của Liên Xô?”, đã viết trong thư trả lời tôi như sau:

'Sự suy đồi đạo đức, có lẽ vậy. Y như thời kì cuối của Đế quốc La-mã, nếu anh từng quan tâm đến. Vào thời gian cuối của Liên Xô, xã hội Xô-viết giống như một cái thùng sắt tây rỗng tuếch. Quân đội thì vẫn còn một chút nanh vuốt nào đấy, nhưng mọi thứ khác đều đã thành vô dụng và nhạt thếch. Nạn nhũng lạm lây lan như dịch hạch, trở thành nguồn sống và môi trường sống cho mọi người. Trọn một thế hệ đã sinh ra, được dưỡng dục và trưởng thành trong đó. Cuối cùng thì điều không tránh khỏi là chỉ cần một cú chọc bất kể theo hướng nào cũng sẽ khiến cái vỏ rỗng kia bẹp dúm vào trong. Không ai biết chắc sai hỏng bắt đầu từ đâu. Có thể là từ những năm tháng sơ khởi đẫm máu của chế độ: thói độc đoán và lạm dụng bạo lực đã in hằn vào dân chúng tình cảm bất tín và căm ghét chính quyền…'

Khi tôi đưa cho một đồng nghiệp xem những trích đoạn này, anh đã phát biểu không một chút do dự: “Ở Việt Nam điều này không còn là tiên tri nữa, mà là thực tế: chế độ cộng sản đang vô cùng cô độc. Việc nó ngã vào vòng tay Trung Quốc là hậu quả tất yếu của sự cô độc đó.” Tôi xin thêm vào nhận xét của anh: đất nước cũng đang bị cách li với thế giới bởi hàng loạt tiêu chí giá trị, nổi cộm là các giá trị đạo đức. Bản Thông cáo Báo chí của Bộ Công thương hôm 27 tháng Tư, từ góc nhìn khái quát, chỉ là một trong những biểu hiện cụ thể của sự suy đồi đạo đức.

Tôi e rằng so với Liên Xô cũ, Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam còn nguy khốn hơn nhiều. Liên Xô đã sụp đổ chỉ như một thiết chế nhà nước, còn các bản thể quốc gia - dân tộc của thiết chế này — Liên bang Nga và những nền độc lập mới tách ra từ nó — vẫn nguyên vẹn, trong đó nước Nga từ nhiều thế kỉ nay đã vươn lên thành một sức mạnh toàn cầu. Việt Nam, trái lại, trong 150 năm qua hết là thuộc địa lại bị chia cắt bởi các trung tâm quyền lực quốc tế. Ba mươi tư năm sau thời khắc loé sáng 1975 — hãy cứ cho là như vậy –, quốc gia nghìn năm sử của người Việt chẳng những vẫn chưa được thái an, mà còn đang đứng trước hoạ bị tận diệt. Đây không hề là sự kích động.

Bauxite Tây Nguyên hoàn toàn có thể là điểm khởi đầu cho một sự tan rã, không chỉ ở mức thể chế chính trị mà ở tầm quốc gia - dân tộc.

Hoặc nó đang là phép thử đối với phản xạ tự vệ của dân tộc và quốc gia Việt."

Một lời cảnh báo đáng lắng nghe!

NVT


Nguyên văn bài đó ở đây:

http://www.diendan.org/viet-nam/phep-thu-phan-xa-cua-quoc-gia-viet/

Bauxite Tây Nguyên: Phép thử phản xạ tự vệ của quốc gia Việt

La Thành

Hiệu quả của tamiflu và relenza

Khi một trận dịch cúm xảy ra, người ta nghĩ ngay đến vắcxin hay thuốc chống nhiễm (antiviral drug) như là một liệu pháp phòng chống cúm. Lần này cũng thế, khí dịch A/H1N1 xảy ra, ai cũng nghĩ đến 2 loại thuốc phổ biến nhất hiện nay là tamiflu và relenza. Ở Việt Nam, Bộ trưởng Bộ Y tế khẳng định là có đủ thuốc để phòng chống dịch cúm H1N1. Hi vọng thế. Nhưng đọc bài dưới đây của một người trong cuộc thì thấy hình như tuyên bố của Bộ trưởng không đúng với thực tế. Bs Hiền viết “Nghe đâu chúng ta cũng chỉ có vài trăm ngàn liều Tamiflu do viện trợ hay mua, nhưng vấn đề là mua nhiều quá mà không có dịch thì sao?” Chỉ vài trăm ngàn liều liệu có thể sử dụng cho toàn quốc không? Ai mà nghĩ như thế thì có vẻ lãng mạng quá.

Thật ra thế nào là đủ? Nước ta có 86 triệu dân, và vì virút cúm không phân biệt độ tuổi, cho nên số người phơi nhiễm phải là 86 triệu. Nếu mỗi người một liều tamiflu hay relenza thì chúng ta cần ít nhất là 86 triệu liều thuốc. Hiểu như thế để thấy vài trăm ngàn liều tamiflu thì có nghĩa lí gì đâu!

Nhưng còn một chuyện quan trọng hơn nữa: đó là hiệu quả của tamiflu và relenaza. Bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy virút H1N1 kháng thuốc tamiflu và relenaza. Tỉ lệ kháng thuốc, tùy theo nghiên cứu, có thể dao động từ 12% đến 98%. Nói cách khác, cho dù chúng ta có đủ hai thuốc này đi nữa, thì hiệu quả thật của nó cũng rất thấp, chẳng ngăn ngừa được bao nhiêu ca bệnh cả.

Thật ra, ngay cả tamiflu và relenza có hiệu quả thật sự (tức là ngăn ngừa cúm khoảng 60% ca), người ta đã làm meta-analysis (một dạng phân tích tổng hợp) và cho thấy sử dụng hai thuốc này trên bình diện cộng đồng không đem lại hiệu quả kinh tế. Tại sao tamiflu không có hiệu quả kinh tế? Tại vì tamiflu có tác dụng làm ngắn thời gian mắc bệnh, giảm độ nặng của bệnh, giảm triệu chứng bệnh, chứ không giảm tử vong. Mục tiêu tối hậu của một phòng dịch cúm là giảm tử vong, nhưng tamiflu không có hiệu quả đó. Chính vì thế mà tamiflu không được xem là có hiệu quả kinh tế. Điều này cho thấy không nên sử dụng tamiflu một cách đại trà.

NVT

Ghi thêm 26/5/09: tôi xóa bỏ đoạn nhận xét về bài báo trên tờ NEJM vì một anh bạn trong cuộc cho biết đoạn này báo TTCN biên tập hơi "quá", chứ trong thực tế anh không có ý nói điều đó. Do đó, nhận xét của tôi có lẽ không công bằng, và tôi rút bỏ đoạn đó.



http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=315020&ChannelID=119

Văcxin ngừa cúm và nỗi buồn nước nghèo

LTS: Bác sĩ Trần Tịnh Hiền, phó giám đốc Bệnh viện Bệnh nhiệt đới TP.HCM, vừa tham dự hội nghị thế giới về văcxin ngừa cúm (Conference on influenza vaccines for the world) diễn ra tại Cannes (miền nam nước Pháp) từ 26 đến 30-4-2009. TTCT giới thiệu một số ghi nhận của BS Hiền từ hội nghị này.

Tham gia mấy chủ đề về “sẵn sàng đối phó cúm” ở hội nghị, tôi chợt nhận ra các nước nghèo (được gọi một cách “ngoại giao” là “nước đang phát triển”) thực chất trong tay không có gì để sẵn sàng đối phó với đại dịch một khi xảy ra ở phạm vi toàn cầu! Cứ theo thông tin từ Roche và GSK, hai công ty sản xuất thuốc trị cúm Tamiflu và Relenza, ít nhất sáu tháng sau khi đại dịch bùng nổ họ mới tăng sản lượng thuốc được. Nhiều đại biểu vặn hỏi số lượng chính xác, cả hai đều cho biết tùy thuộc đơn đặt hàng.

Không biết trong số “những nước đang phát triển” có nước nào đặt hàng chưa, chứ hiện nay Anh đã trữ được 35 triệu liều Tamiflu và sẽ tăng lên 50 triệu liều nữa. Như vậy cứ sáu người Anh có năm người được bảo vệ. Mỹ, Pháp, Úc cũng chuẩn bị tương tự. Về văcxin, mới bùng phát cúm A/H1N1 vài ngày Hoa Kỳ đã tuyên bố cố gắng sản xuất thuốc ngừa cho chủng virus gây dịch H1N1 ở Mexico, đến cuối năm nay họ hi vọng sẽ có 50-60 triệu liều.

Vậy Việt Nam thì sao? Nghe đâu chúng ta cũng chỉ có vài trăm ngàn liều Tamiflu do viện trợ hay mua, nhưng vấn đề là mua nhiều quá mà không có dịch thì sao? Không thể có khả năng dự trữ (stockpile) như Anh hay Mỹ được. Còn về văcxin, Viện Vệ sinh dịch tễ ở Hà Nội (NIHE) đang thử nghiệm văcxin H5N1 sản xuất theo công nghệ mới là “nuôi cấy trên tế bào” (cell-based production), nhưng theo các chuyên gia Hoa Kỳ, công nghệ này vẫn chưa sẵn sàng, nghĩa là chưa an toàn.

Trong khi đó, ghi nhận từ hội nghị thì Hoa Kỳ và Úc đã bao trọn gói văcxin chống H5N1 (Emerflu) của Sanofi Pasteur rồi! Như vậy, nếu có đại dịch toàn cầu, người dân các nước đang phát triển chỉ còn nước cầu Chúa, khấn Phật vì thuốc và văcxin đều không có đủ, nếu có đủ thì chỉ sau sáu tháng!

Người ta thường dùng hình tượng ba cột “chống trời” khi đương đầu với đại dịch là thuốc, văcxin và các biện pháp khác. Thế nhưng thuốc và văcxin như thế còn các biện pháp khác thì sao? Trang thiết bị phòng hộ cá nhân (personal protective equipments) khi có khi không và không đồng bộ, ngay cả khẩu trang N95 cũng đâu phải nhiều nhặn gì.

Một vấn đề khác là chẩn đoán nhanh. Tuần qua, Mexico và Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đổ lỗi cho nhau “phản ứng chậm chạp để bệnh lan rộng”. Nhưng khi cậu bé Édgar Hernández - người bệnh đầu tiên ở La Gloria, Mexico - bị sốt, không ai chẩn đoán ra “cúm heo” (như lúc đầu người ta gọi) vì phải chờ xét nghiệm PCR ở Mexico City và Canada, mà kết quả 10 ngày sau mới có (13 đến 23-4). Chuyện này cho thấy cần đến sự nhạy bén của bác sĩ lâm sàng. Tôi hỏi nhiều người ở Trung tâm Ngăn ngừa dịch bệnh của Hoa Kỳ, không ai biết rõ đặc tính lâm sàng của cúm H1N1 mới này cả! Kinh nghiệm từ H5N1 cho thấy bị cảm cúm mà bạch cầu máu thấp 3.000-4.000/microL thường gặp lắm...

Nên mình phải chờ đợi các dấu hiệu lâm sàng và cận lâm sàng để có thể làm một lưu đồ (algorithm) dùng chẩn đoán trên lâm sàng. Nhớ hồi năm 2004, chỉ ba tuần sau khi có dịch H5N1 ở Việt Nam, chuyên gia nước ta đã tổng kết được các đặc điểm lâm sàng của bệnh để đăng tải trên tạp chí New England Journal of Medicine của Mỹ rồi. Xem ra ngành truyền nhiễm Việt Nam đáng tự hào thật, vì có lẽ chúng ta đã quen “chinh chiến” với dịch bệnh rồi.

TS.BS TRẦN TỊNH HIỀN
(phó giám đốc ệnh viện Bệnh nhiệt đới TP.HCM)

Thứ Năm, 7 tháng 5, 2009

Có nên bỏ kì thi tuyển đại học?

Mấy hôm nay, tôi định có vài ý kiến về câu hỏi mà Vietnamnet đặt ra “Bỏ thi đại học: Bộ lại xin ý kiến, bạn nghĩ gì?”, nhưng nhìn qua trang web thì thấy chẳng ai góp ý hay có ý kiến gì cả. Có lẽ chúng ta –các bạn và tôi – đã quá mệt mỏi, nên chẳng màng đến vấn đề. Hay đó là căn bệnh vô cảm? Hay đó là phản ứng tiêu cực trước những góp ý trước đây nhưng chẳng có ai nghe hay xem xét đến. Dù sao đi nữa thì chuyện bỏ thi đại học là một vấn đề lớn, có ảnh hưởng đến nhiều người, chúng ta không nên im lặng. Ở đây, tôi chỉ lặp lại vài ý kiến mà tôi đã từng phát biểu trước đây trên báo chí.

Về nguyên tắc, chỉ bỏ kì thi tuyển đại học khi nào điểm kì thi tốt nghiệp trung học phổ thông (lớp 12) phản ảnh khả năng thực của học sinh. Nói cách khác, chỉ bỏ kì thi tuyển đại học khi nào có một mối tương quan chặt chẽ giữa điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông và điểm thi đại học.

Dựa vào điều kiện đó và vài dữ liệu thực tế, tôi nghĩ không thể bỏ kì thi tuyển vào đại học ngay lúc này, hay ít ra là vài năm nữa. Lí do đơn giản là kì thi tốt nghiệp trung học phổ thông chưa phản ảnh đúng năng lực của học sinh. Tôi sẽ viện dẫn vài bằng chứng cho phát biểu đó như sau:

Trong bài phân tích về tỉ lệ tốt nghiệp trung học phổ thông 2005-2008 (Vài nhận xét từ kết quả thi tốt nghiệp trung học phổ thông 2005-2008) tôi chỉ ra rằng mối tương quan về tỉ lệ tốt nghiệp giữa các năm rất thấp, dù hai năm sau (2007-2008) có cải tiến chút ít. Điều này có nghĩa là điểm thi dao động quá lớn, không thể phản ảnh khả năng học sinh.

Trong cuốn “Suy nghĩ về giáo dục truyền thống và hiện đại” (Nhà xuất bản Trẻ, 2003), thầy Dương Thiệu Tống phân tích cho thấy điểm trung bình của học sinh thi tuyển vào đại học còn rất thấp, chỉ khoảng 8,3 đến 8,4 (trên số điểm tối đa 30). Đáng quan tâm hơn, khoảng 87% thí sinh có điểm thi dưới 15. Nói cách khác, chỉ có 13% học sinh có điểm trên trung bình!

Điểm thi tốt nghiệp trung học và thi tuyển đại học cũng không tương quan với khả năng học của học sinh. Với môn toán, phân tích trên 1280 học sinh cho thấy hệ số tương quan giữa điểm tốt nghiệp lớp 12 và điểm thi tuyển sinh đại học là 0,17; giữa điểm tốt nghiệp lớp 12 và điểm lúc cuối chương trình đại học là 0,09; và giữa điểm thi tuyển sinh đại học và điểm lúc cuối chương trình đại học là 0,19. Nói cách khác, điểm thi tốt nghiệp trung học không phải là yếu tố tiên đoán cho điểm thi tuyển đại học và càng không có liên hệ gì đáng kể với điểm học trong năm cuối của chương trình đại học. Nói cụ thể hơn, các học sinh có điểm thấp khi tốt nghiệp trung học khi đi thi đại học và khi tốt nghiệp đại học vẫn có điểm cao; ngược lại phần đông các học sinh có điểm cao trong kì thi tốt nghiệp trung học không phải là những sinh viên có điểm cao khi học đại học.

Có nhiều cách diễn dịch con số thống kê trên, nhưng trong những diễn dịch đó, có thể (a) điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông không phân biệt được khả năng của người sinh viên lúc theo học đại học; hoặc (b) đề thi tốt nghiệp trung học phổ thông không ăn khớp với nhu cầu khoa bảng ở bậc đại học; hoặc (c) hoặc số phần của sinh viên, kiểu như “học tài thi phận.” Tôi không tin ở số phần, nhưng với thực tế vừa trình bày trên, tôi thiên về (a) và (b), tức là hệ thống thi cử hiện nay không phản ánh trung thực trình độ và tiềm năng của học sinh. Nói cụ thể hơn, điểm thi tốt nghiệp trung học (và thi tuyển vào đại học) hiện nay không thể dùng làm chuẩn để tuyển chọn sinh viên.

Tuy nhiên, đó chỉ là số liệu của thầy Tống dựa trên một số sinh viên và học sinh, và chỉ giới hạn trong môn tóan. Chúng ta cần thêm dữ liệu. Hiện nay, chúng ta chưa có số liệu về mối tương quan này thì làm sao có thể phát biểu gì được. Tôi không hiểu Bộ Giáo dục và Đào tạo có nhiều trung tâm, viện, vụ, phòng, v.v… mà họ không làm nổi một phân tích thống kê đơn giản để làm cơ sở cho một chính sách. Một mình thầy Tống mà còn làm được, ấy thế mà chẳng thấy Bộ GDĐT có động thái nào cả? Ấy thế mà họ hỏi ý kiến người dân? Không có dữ liệu thì nói với không khí à?

Tại sao kì thi tốt nghiệp trung học phổ thông không phản ảnh khả năng thực của học sinh? Tôi nghĩ câu trả lời nằm ở cách ra đề thi. Tôi thật sự tin như thế, vì kinh nghiệm cá nhân từ mấy chục năm trước và xem qua đề thi trong mấy năm sau 1975. Tôi thấy cách ra đề thi hiện nay ở Việt Nam là một cách thách đố học sinh, chứ không phải kiểm tra khả năng học sinh. Thật là khó tưởng tượng nổi cả chương trình trung học có thể tóm gọn trong vài câu hỏi ! Có nhiều câu hỏi rất hóc búa, chẳng có liên quan gì đến thực tế (và điều này đã có người chỉ ra trước đây). Chẳng hạn như đề thi môn toán chỉ bao gồm vỏn vẹn 10 câu hỏi (nếu tính các câu hỏi phụ), và nội dung không phản ảnh toàn bộ chương trình trung học.

Ngoài ra, đề thi chỉ chủ yếu tập trung vào chương trình lớp 12. Thật là sai lầm khi ra đề thi chỉ tập trung vào năm cuối trung học, bởi vì điều này gây tình trạng học tủ và học sinh không cần kiểm tra kiến thức mấy năm trước. Ở Úc và nhiều nước khác, người ta ra đề thi cho toàn bộ chương trình trung học, có tất cả khoảng 45 câu hỏi từ dễ đến khó (có thể tham khảo ở trang web của Bộ giáo dục bang NSW ). "Dễ" và "khó" ở đây hiểu theo nghĩa kiểm tra toàn bộ kiến thức của học sinh từ lớp 6 đến lớp 12. Chẳng hạn như đề thi môn toán năm 2007 cho các học sinh theo học môn toán khối I (tức trung bình), bao gồm cả những câu hỏi ở trình độ lớp 9, nhưng lần lược dẫn dắt học sinh đến các chủ đề "cao" hơn ở lớp 11 và 12 như ứng dạng đạo hàm và tích phân. Với một đề thi như thế, kì thi tốt nghiệp trung học ở Úc phản ảnh khá chính xác trình độ của học sinh, bởi vì một học sinh có điểm tốt, người học sinh đó ắt phải có điểm tốt toàn diện của môn học, chứ không chỉ vài câu hỏi mang tính ngẫu nhiên và thách đố.

Ai cũng biết trong thực tế học sinh khác nhau về năng khiếu giữa các môn học. Có học sinh giỏi về toán nhưng kém về sinh học; có học sinh khá về hóa học nhưng không có năng khiếu về toán. Ngay cả trong một môn, như môn toán chẳng hạn, có học sinh khá về lí thuyết nhưng kém về việc ứng dụng, nhưng có có học sinh giỏi trong việc ứng dụng toán mà kém các chủ đề mang tính lí thuyết, và cũng có người giỏi cả hai mặt lí thuyết và ứng dụng. Và, khả năng của các học sinh, dù lí thuyết hay ứng dụng, cần phải được ghi nhận qua việc thi cử. Vì thế, một đề thi lí tưởng cần phải phản ảnh những thực tế này.

Nói tóm lại, tôi thấy nếu điểm thi tốt nghiệp trung học sao phản ảnh khả năng của học sinh một cách chính xác, thì kì thi tuyển sinh đại học sẽ không cần thiết. Nhưng vấn đề chính hiện nay là chúng ta không có dữ liệu đầy đủ về mối tương quan giữa hai kì thi tốt nghiệp trung học và thi tuyển đại học. Tuy nhiên, số liệu của thầy Tống cho thấy điểm thi tốt nghiệp trung học, thậm chí điểm thi tuyển sinh đại học, không phản ảnh đúng khả năng của học sinh và cũng chẳng có tương quan gì đến khả năng học đại học. Do đó, cần phải dành ưu tiên cho việc cải cách và chấn chỉnh lại nội dung chương trình trung học và nội dung đề thi sao cho phản ảnh trung thực hơn khả năng và tiềm năng của học sinh. Nếu làm được như thế, chúng ta sẽ chẳng những tiết kiệm ngân sách nhà nước mà còn giảm những căng thẳng [không cần thiết] cho học sinh.

NVT

Thứ Tư, 6 tháng 5, 2009

Giáo dục là hàng hóa, dịch vụ ?

Hôm nay thấy bài “Trường đại học sẽ biến thành hội buôn?” tôi lại muốn có thêm vài ý chung quanh vấn đề cổ phần hóa đại học.

Thương mại hóa giáo dục không chỉ đơn thuần là một quá trình liên quan đến việc tổ chức và điều hành trường đại học, mà đôi khi còn mang tính biểu tượng. Trước đây, ở các đại học Úc và Anh, hiệu trưởng được gọi là “Vice Chancellor”, một chức danh xuất phát từ thời trung cổ bên Anh. Nhưng khi thương mại hóa xâm lấn đến đại học, người ta bắt đầu gắn thêm một chức danh khác: “President” (chủ tịch), bên cạnh Vice Chancellor. Nhưng chỉ có một số ít đại học gắn thêm chức danh này, còn phần lớn đại học khác thì nhất quyết giữ chức danh truyền thống.

Đi xa hơn biểu tượng một bước là quan niệm. Có người dựa trên nguyên lí kinh tế để lí giải rằng giáo dục là phương tiện để đạt được một cứu cánh. Vì là phương tiện, nên giáo dục có thể là một dịch vụ, và do đó có kẻ bán và người mua. Ở nước ngoài có thời người ta còn đề nghị gọi sinh viên là “customer” (khách hàng) và thầy cô trong đại học là “service provider” (người cung cấp dịch vụ). Thời đại nhiễu nhương đến nỗi có người xem giáo sư chỉ là kẻ cung cấp dịch vụ! Có giáo sư (hình như là từ trường MIT) mỉa mai nói rằng những kinh tế gia hình như họ sử dụng trí thông minh không đúng chỗ hay là tế bào trí tuệ của họ có vấn đề rối loạn chromosome.

Nhưng người phương Tây làm gì cũng có bài bản. Họ thực hiện một cuộc thăm dò ý kiến xem sinh viên và giáo sư nghĩ gì. Kết quả thăm dò cho thấy sinh viên nhất định không chịu gọi là “khách hàng”, và giáo sư thì khỏi nói là ngửi không nổi mấy cụm từ kinh tế đó, chứ nói gì đến chuyện hỏi họ. Thế là mấy cụm từ “khách hàng” và “người cung cấp dịch vụ” bị loại bỏ khỏi ngữ vựng giáo dục đại học.

Ấy thế mà nay ở nước ta có người nhặt cái ý tưởng giáo dục là hàng hóa, là dịch vụ, và giáo sư là người cung cấp dịch vụ! Xin nói ngay rằng giáo dục là một lĩnh vực rất đặc thù trong một xã hội dân chủ, một lĩnh vực rất khác với thương mại và các cơ sở công quyền. Đại học là những trung tâm khoa học và văn hóa, của một quốc, là nơi để khám phá khoa học, xiển dương văn hóa, và phản biện xã hội.

Vai trò của người thầy hay cô không phải là người bán hàng ở siêu thị, hay là người làm hài lòng khách hàng; trong giáo dục đại học, vai trò của thầy/cô là thách thức và kích thích suy nghĩ của sinh viên, cung cấp những định hướng về nghiên cứu. Do đó, thước đo về thành công là sự trưởng thành về tri thức, chứ không phải là sự hài lòng của khách hàng.

Ai cũng biết trên thế giới, các đại học tư phát triển mạnh. Ở Mĩ các đại học danh tiếng như Harvard, Yale, Stanford, v.v… và các viện nghiên cứu trứ danh như Howard Hughes Medical Institute, Whitehead Institute, Broad Institute, v.v… đều là tư nhân. Ở Nhật, Hàn Quốc, và Phi Luật Tân, trên 80% sinh viên theo học tại các đại học tư. Nhưng đại đa số các trung tâm giáo dục và khoa học tư nhân bất vụ lợi (non-profit organization), chứ không phải những trung tâm làm lời và chia chác lời cho các cổ đông.

Ở Mĩ, có lẽ chỉ có trường đại học Phoenix là trường có cổ phần và được liệt kê trên New York Stock Exchange. Trường này được thành lập vào năm 1976 do tập đoàn Apollo làm chủ, và nay có gần 400.000 sinh viên. Nhìn qua chương trình đào tạo của trường này, chúng ta dễ dàng thấy chương trình dạy rất hẹp và mang tính dạy nghề (vocational training) hơn là hàn lâm như các đại học truyền thống, họ cũng không quan tâm đến nghiên cứu khoa học – một lĩnh vực hoạt động không thể thiếu của một trường đại học chính qui. Chính vì thế mà có người (như Philip Altbach chẳng hạn) không ngần ngại gọi là các pseudo universities (đại học dỏm).

Vấn đề đạo đức của việc thương mại hóa giáo dục đại học cũng đáng quan tâm, nhưng hình như những người đang lớn tiếng chủ trương thương mại hóa chưa nghĩ đến. Xin kể lại một câu chuyện thú vị nhưng tiêu biểu về trường hợp của Giáo sư y khoa Nancy Olivieri thuộc Đại học Toronto (Canada). Gs Olivieri nghiên cứu về một loại thuốc mới (deferiprone) dùng trong việc điều trị bệnh thalassaemia, và công trình nghiên cứu được sự tài trợ của công ti Apotex. Trong thời gian nghiên cứu, Gs Olivieri phát hiện rằng thuốc deferiprone chẳng những không có hiệu quả lâm sàng mà còn có thể gây tổn hại đến gan và tim cho trẻ em. Gs Olivieri thông báo cho công ti biết về phát hiện này, và đề nghị theo đúng qui định y đức, phải thông báo cho bệnh nhân biết sự thật. Nhưng trong vòng 72 giờ khi nhận được thông tin từ Gs Olivieri, công ti Apotex quyết định ngừng nghiên cứu, thu hồi tất cả thuốc trong bệnh viện, và đe dọa sẽ đưa Gs Olivieri ra tòa!

Điều đáng chú ý là ban giám hiệu Đại học Toronto đứng về phía … công ti, bởi vì đơn giản đại học đang thương lượng để được tài trợ 25 triệu USD từ công ti này. Dưới áp lực của công ti, hiệu trưởng đại học còn đi xa hơn một bước là yêu cầu Gs Olivieri tạm nghỉ việc trong một thời gian! Nhưng Gs Olivieri nhất định đấu tranh cho đến cùng. Sau cùng thì sự thật vẫn thắng: bà chẳng những không nghỉ việc mà còn công bố phát hiện của mình cho thế giới biết.

Câu chuyện trên cho thấy thương mại hóa có thể dẫn đến những mâu thuẫn giữa quyền lợi thương mại và đạo đức khoa học. Ngay cả những người xem giáo dục là “hàng hóa” cũng phải thú nhận rằng thương mại hóa đại học là một quá trình nguy hiểm và có nhiều rủi ro (xem Wayne Renke, The Corporate Campus: Commercialization and the Dangers to Canada’s Colleges and Universities).

Ở nước ta, nhiều đại học thật ra chưa hẳn là đại học (hiểu theo nghĩa là một trung tâm văn hóa và khoa học và có nghiên cứu khoa học) mà chỉ là những trường dạy nghề, hay trung học cấp 4. Trong tình trạng này, các đại học chưa phải là môi trường lí tưởng để đầu tư kiếm lời. Có thể nghĩ đến một kịch bản: khi đầu tư không có lời, người ta sẽ tuyên bố phá sản, và bán đất. Với một kịch bản như thế, có lẽ chia chác đất đai mới là mục tiêu, chứ không phải vì chất lượng giáo dục. Nói gì thì nói, tôi cho rằng cổ phần hóa đại học, hay biến đại học công thành công ti kinh doanh lợi nhuận là thể hiện sự thiếu trách nhiệm trong việc cung cấp giáo dục cơ bản miễn phí và bình đẳng cho mọi công dân Việt Nam theo đúng hiến pháp, và vì thế là vi phạm hiến pháp, vi phạm luật giáo dục.

NVT

Thứ Ba, 5 tháng 5, 2009

Cổ phần hóa đại học công?

Tên gọi chính thức của nước ta là “Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”, với cụm từ xã hội chủ nghĩa ngay phía trước tên nước như là một dấu ấn về thể chế chính trị hiện hành. Thế nhưng trong thực tế thì chúng ta đều biết Việt Nam không phải là một nước XHCN, mà theo kinh tế thị trường. Có khi người ta viết “kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa”, nhưng có nhiều người phàn nàn là không biết cụm từ đó có nghĩa gì!

Tuy nhiên, tôi để ý thấy Việt Nam càng ngày càng … tư bản chủ nghĩa một cách cực đoan. Một trong những cực đoan đó là ý tưởng cổ phần hóa đại học công đang gây ồn ào hiện nay. Tôi không biết có nước nào trên thế giới biến đại học thành một công ti để làm lời cho cổ phần viên (cổ đông). Ngay cả nước tư bản thứ thiệt như Mĩ mà cũng không có những công ti đại học như thế. Ở Úc có đại học tư, nhưng không vụ lợi. Ở những nước tôi có dịp đi qua và tìm hiểu, không có công ti đại học nào cả, ngoại trừ mấy công ti chuyên sản xuất bằng giả. Chẳng hiểu ý tưởng cổ phần hóa đại học công đến từ đâu? Có phải nó là “sản phẩm” của những ông bà tiến sĩ mới ra ngoài học được vài câu chữ rồi sáng tạo thành cổ phần hóa đại học? Nếu thật như thế thì nguy quá.

Với suy nghĩ rằng giáo dục là một dịch vụ, là một “khoản đầu tư”, ông tiến sĩ trẻ này cho rằng “Cổ phần hóa giúp sản lượng tăng, số dịch vụ tăng và chất lượng tăng vì có sự cạnh tranh trong các tổ chức khoa học đào tạo. […] Có cạnh tranh thì lợi nhuận gắn liền với chất lượng. Chất lượng chỉ bị kiểm soát bởi người cạnh tranh với anh ta thôi.” Tôi thấy tiền đề của suy nghĩ này không ổn, và cách hiểu về giáo dục đại học của ông này có vấn đề.

Trước hết, Việt Nam theo định hướng xã hội chủ nghĩa, và do đó, giáo dục là một quyền căn bản của công dân, chứ không phải là một đặc lợi cho một thiểu số có tiền để mua bán. Nhà nước có nhiệm vụ cung cấp dịch vụ giáo dục cho mọi công dân. Thật vậy, Luật giáo dục năm 2001 viết rõ như sau:

“Mọi công dân không phân biệt dân tộc, tôn giáo, tín ngưỡng, nam nữ, nguồn gốc gia đình, địa vị xã hội, hoàn cảnh kinh tế đều bình đẳng về cơ hội học tập.

Nhà nước thực hiện công bằng xã hội trong giáo dục, tạo điều kiện để ai cũng được học hành. Nhà nước và cộng đồng giúp đỡ để người nghèo được học tập, tạo điều kiện để những người có năng khiếu phát triển tài năng.

Nhà nước ưu tiên, tạo điều kiện cho con em dân tộc thiểu số, con em gia đình ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, đối tượng được hưởng chính sách ưu đãi, người tàn tật, khuyết tật và đối tượng được hưởng chính sách xã hội khác thực hiện quyền và nghĩa vụ học tập của mình
.”

Cổ phần hóa có nghĩa là Nhà nước trốn tránh trách nhiệm, và đi ngược lại Luật giáo dục do chính Nhà nước đề ra! Điều quan trọng hơn là cổ phần hóa giáo dục cũng có nghĩa là giao giáo dục đào tạo cho những con buôn mà đạo đức thương mại vẫn là một câu hỏi lớn.

Bây giờ tôi bàn chút ít về chất lượng giáo dục đại học. Tôi e rằng cách hiểu về chất lượng giáo dục đại học của ông này quá đơn giản. Giáo dục không phải là loại hàng hóa có thể mua bán được, bởi vì sản phẩm của giáo dục là con người và kĩ năng, và đối với đại học, giáo dục đại học còn là một môi trường tri thức, chứ không phải đơn giản là hàng hóa.

Chúng ta thử xem qua vài chức năng quan trọng của một đại học là gì? Theo tôi thấy, đại học có chức năng không chỉ đào tạo, nghiên cứu khoa học, mà còn cung cấp một môi trường trí thức và văn hóa cho cộng đồng. Về đào tạo, đại học có chức năng đào tạo những chuyên gia có với kĩ năng cao nhằm đáp ứng nhu cầu kinh tế quốc dân, và giúp cho sinh viên phát huy và phát triển tri thức mới. Về nghiên cứu khoa học, đại học là một trung tâm nghiên cứu đa ngành, với “sản phẩm” là những công trình nghiên cứu khoa học có chất lượng cao và tri thức mới. Đại học còn là một trung tâm văn hóa có chức năng khai hóa xã hội, hướng dẫn dư luận, góp ý về đường lối và chính sách của nhà nước. Do đó, không ngạc nhiên khi các đại học tuyên bố sứ mệnh của họ là phát triển tri thức, khuyến khích học hỏi, và xiển dương hoạt động khoa học nhằm đem lại lợi ích cho cộng đồng.

Với những chức năng như vừa đề cập, vấn đề đặt ra là: chất lượng giáo dục đại học là gì? Cho đến nay, vẫn chưa có ai đề ra một định nghĩa nhất quán, thậm chí không ai giải thích được chỉ tiêu gì để đo chất lượng giáo dục đại học. Tuy nhiên, bởi vì giáo dục đại học bao gồm việc giảng dạy, nghiên cứu khoa học và học tập. Có thể xem ba khía cạnh đó của giáo dục đại học là một hệ thống đặc trưng bởi ba khía cạnh trên. Vì là hệ thống nên phải có đầu vào (input), qui trình (process), và đầu ra (output). Do đó, chất lượng giáo dục đại học là tập hợp một số nguyên tố liên quan đến đầu vào, qui trình đào tạo, và đầu ra, kể cả tiêu chuẩn liên quan đến người thầy, giảng dạy, cơ sở vật chất cho học tập, nghiên cứu khoa học, và cơ sở hạ tầng cũng như dịch vụ dành cho giảng dạy và nghiên cứu khoa học, tình trạng của sinh viên sau khi tốt nghiệp, v.v…

Chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học phụ thuộc vào nhiều yếu tố, kể cả tài chính, đầu tư cho cơ sở vật chất, và quan trọng nhất là con người, mà cụ thể là thành phần giáo sư. Cổ phần hóa có thể làm cho đại học có thêm tiền để đầu tư nâng cao cơ sở vật chất, nhưng còn giáo sư thì tìm ở đâu trong khi ngay trong nước thiếu trầm trọng. Muốn đại học có chất lượng cao thì phải có giáo sư đẳng cấp quốc tế, và lương của những giáo sư này không thấp chút nào. Ngay cả cổ phần hóa đại học cho phép nhà trường có tiền để mướn giáo sư đẳng cấp quốc tế, nhưng chắc gì họ chịu về Việt Nam làm việc trong khi họ đã có cơ sở và sự nghiệp ở nước ngoài.

Ngay cả đại học có tiền đầu tư cho cơ sở vật chất, có tiền mướn giáo sư nước ngoài, có tiền chi cho nghiên cứu khoa học, thì với mục tiêu lợi nhuận, cổ đông phải có lời họ mới đầu tư. Để có lợi nhuận, đại học phải tăng học phí, và hệ quả sau cùng chính là sinh viên. Điều này dẫn đến tình trạng người có khả năng học đại học chỉ giới hạn trong một nhóm con em của những gia đình giàu có, còn con em những gia đình nghèo khó ở vùng sâu vùng xa thì vẫn không có cơ hội theo học đại học. Cổ phần hóa đại học, nếu nhìn theo chiều hướng này, là một kế hoạch nhằm tạo ra một giai cấp thống trị mới dựa trên đồng tiền. Tôi nghĩ rằng những người đang nằm dưới đáy mồ không có ý định kiến tạo Việt Nam thành một xã hội như thế khi họ đã hi sinh trong hai cuộc chiến vừa qua.

Quan trọng hơn, không có bất cứ một bằng chứng nào cho thấy cổ phần hóa sẽ tăng chất lượng giáo dục. Hoạch định chính sách mà không căn cứ vào bằng chứng dễ dẫn đến sai lầm. Làm nghề y nếu sai lầm có thể làm tổn hại một vài người, nhưng hoạch định chính sách giáo dục sai có thể ảnh hưởng đến nhiều thế hệ.

Trong thực tế, chúng ta đã thấy ảnh hưởng của những sai sót về chính sách giáo dục trong quá khứ như thế nào, để ngày nay, cả nước phải hứng chịu sản phẩm giáo dục với chất lượng thấp, và sản xuất ra những "chuyên gia" với những suy nghĩ cực đoan và nguy hiểm. Người Âu Mĩ có câu “Don’t even think about it!” Mượn câu đó, tôi cũng có thể nói: “Cổ phần hóa đại học? chỉ suy nghĩ đến ý đó thôi thì đã là một cái tội.”

NVT

Thứ Hai, 4 tháng 5, 2009

Đánh thức tâm huyết nghiên cứu khoa học như thế nào?

Tại sao nghiên cứu khoa học ở nước ta thua kém các nước trong vùng? Tại sao các đại học Việt Nam quá kém về nghiên cứu khoa học? Theo ý kiến của Phó hiệu trưởng Đại học Khoa học Xã hội Nhân văn ĐHQG HN Lâm Bá Nam thì “Lý do quan trọng khiến nghiên cứu khoa học trong trường ĐH chưa nở rộ chính là do các giảng viên - cán bộ khoa học thiếu tâm huyết …” Tôi muốn tin là ý kiến này đúng, nhưng tôi sợ có phần đơn giản quá. Nếu quả thật giảng viên thiếu tâm huyết, thì vấn đề thực sự là tại sao họ thiếu tâm huyết? Có phải vì lo chạy việc “cơm áo gạo tiền” đã hụt hơi, thì nói gì đến chuyện nghiên cứu khoa học. Có thực mới vực được đạo. Làm sao bảo người ta có tâm huyết làm nghiên cứu khoa học (một lĩnh vực xa xỉ đối với một số người) trong khi cuộc sống quá chật vật?



Kèm theo đây là một lá thư của một bạn trẻ gửi cho một diễn đàn khoa học giải thích tại sao giảng viên trẻ không có cơ hội làm nghiên cứu khoa học (chứ không hẳn là không có tâm huyết). Bạn đọc này muốn dấu tên (vì lí do việc làm) nên tôi không có đề tên trong email.



Tôi thử tưởng tượng một bác sĩ muốn làm nghiên cứu phục vụ cho việc điều trị và mở rộng kiến thức chuyên ngành. Việc đầu tiên là chị ta (hay anh ta) phải lên kế hoạch làm gì, làm ở đâu, làm như thế nào, làm với ai, kinh phí bao nhiêu, v.v… Làm nghiên cứu thực nghiệm đòi hỏi phải có kinh phí. Do đó, việc đầu tiên vẫn là “tiền đâu”? Bệnh viện và trường đại học không có ngân sách cho nghiên cứu khoa học, do đó gõ cửa hai nơi này chỉ tốn thì giờ và công sức.



Nguồn kế tiếp là Sở khoa học và công nghệ (KHCN), nhưng thủ tục khác rắc rối, rườm rà, và đòi hỏi thời gian. Hãy cho là có thời gian để chuẩn bị đơn xin tài trợ, vấn đề kế tiếp đặt ra: ai là người sẽ duyệt đề cương nghiên cứu? Những nghiên cứu khoa học chuyên sâu đòi hỏi chuyên gia chuyên sâu mới có thể hiểu và đánh giá đúng giá trị của công trình nghiên cứu. Các chuyên gia này [nói theo người Mĩ] phải có “track record”, tức là phải từng có công trình nghiên cứu đã được công bố trên các tập san khoa học quốc tế, hay nói ngắn gọn là “có tên có tuổi”. Nhưng ở nước ta, rất thiếu những chuyên gia có track record. Trong bối cảnh thiếu chuyên gia có track record, Sở KHCN đành phải sử dụng người địa phương không có kiến thức chuyên sâu duyệt xét đề cương nghiên cứu. Vì không quen với đề tài và thiếu kiến thức chuyên ngành, cho nên các chuyên gia này có thể quyết định sai, bác bỏ đề cương nghiên cứu. Một lần thất bại có thể còn chịu được, nhưng đến lần thứ 2, thứ 3 thì “nhất quá tam”, người có hăng hái làm nghiên cứu đi nữa cũng đành bỏ cuộc và bất cần đến nghiên cứu khoa học. Điều này có thể dẫn đến một hệ quả không công bằng cho người muốn làm nghiên cứu. Thế là đất nước thiệt thòi.



Con đường kế tiếp là xin kinh phí từ Bộ, nhưng thủ tục chẳng những rườm rà hơn, mà xác suất thành công thì gần như là con số 0. Hầu như không một bác sĩ trẻ nào nghĩ đến chuyện xin kinh phí từ Bộ, bởi vì họ cho rằng ở “ngoài đó”, người ta chỉ dành kinh phí cho người quen biết, cho những “cây đa cây đề”, cho những người có danh xưng “sĩ” và “sư” trước tên họ mà thôi. Mà cho dù có can đảm nộp đơn xin tài trợ đi nữa, thì các bác sĩ trẻ cũng không tin là đơn của họ được duyệt xét một cách công bằng, đơn giản vì thiếu chuyên gia có trình độ chuyên sâu, và tình trạng bè phái. Ngay cả những “cây đa cây đề” cũng rất rất hiếm người có “track record” thì nói gì đến chuyện duyệt xét đề cương khoa học cho công bằng.



Đó là chưa kể đến những tiêu cực, “lăng nhăng” đằng sau những đề án nghiên cứu. Nói thẳng ra, đối với nhiều người cây đa cây đề, làm nghiên cứu là một cách “đánh quả”, chứ chẳng phải vì mục tiêu khoa học cao cả nào hết. Theo Ts Phạm Bích San, trong bài “Tham nhũng trong khoa học biến hóa khôn lường” thì “Trong nhiều trường hợp quan chức lấn sân sang nghiên cứu khoa học, không vì mục đích khoa học mà vì mục đích cá nhân, người ta đánh giá rằng mức độ thất thoát có thể lên đến 40% tổng kinh phí cho mỗi đề tài nghiên cứu khoa học.” Kinh khủng! Thất thoát đến 40%! Nếu mỗi năm Nhà nước chi ra 200 triệu USD cho nghiên cứu khoa học, con số này có nghĩa là 80 triệu USD rơi vào tay những người tham nhũng dưới danh hiệu “nghiên cứu khoa học”! Kinh khủng!



Câu chuyện tưởng tượng trên đây thật ra không là tưởng tượng chút nào, mà đã và đang xảy ra trong thực tế. Vấn đề do đó là tổ chức cung cấp kinh phí cho nghiên cứu vẫn còn quá hạn chế và tập trung. Tôi cho rằng cách tổ chức và phân tầng kiểu đề án cấp Nhà nước, cấp Bộ, cấp tỉnh thành, v.v… là một cơ chế chẳng những mang tính vô lí, mà còn dã man, dã man ở chỗ nó tiêu diệt tài năng của biết bao nhiêu người trẻ muốn làm khoa học, nó kiềm hãm tài năng ở những vùng sâu xa. Thật vậy, nếu một bác sĩ ở vùng sâu xa những có ý tưởng nghiên cứu mà chỉ có ở địa phương anh mới là nơi lí tưởng để tiến hành, thì anh ta sẽ không có cơ hội làm bởi vì anh ta chỉ là một bác sĩ địa phương! Tôi chưa thấy nước nào trên thế giới có cách phân tầng công trình nghiên cứu quái gở như ở nước ta. Do đó, tôi nghĩ việc đầu tiên là nên xóa bỏ ngay cái cơ chế phân cấp nghiên cứu và ngân sách nghiên cứu theo kiểu bao cấp như Nhà nước, Bộ, tỉnh thành.



Kinh nghiệm ở Mĩ và các nước tiên tiến, người ta chỉ cần vài cơ quan quản lí ngân sách nghiên cứu khoa học do chính giới khoa học luân phiên quản lí. Mọi người dân và chuyên gia, bất kể ở địa phương nào, bất kể cấp nào, đều có quyền nộp đề cương nghiên cứu, và đề cương sẽ được duyệt xét theo các tiêu chuẩn được công bố minh bạch trên internet.



NVT



===



“From: Sent: Wednesday, April 29, 2009 2:57 AM Subject: Re: Thao luan khoa hoc



Vừa rồi em có đọc một số bài bình luận của các anh chị về chất lượng nghiên cứu ở Việt nam, nhất là
bài của anh Tuấn ở trên báo Tia Sáng. Theo em lý do của tình trạng trên cũng còn có thể từ một vài nguyên nhân như sau:



Thông thường mấy năm đầu một bạn trẻ mới ra trường về làm ở một đơn vị nghiên cứu thì họ không được tham gia nghiên cứu nhiều, họ cũng không có background về nghiên cứu, họ thường chỉ là người chạy việc (công văn, giấy tờ, khảo sát, điều tra...)



Sau vài năm nếu may mắn được đi học nước ngoài thì lúc này họ mới được học hành nghiêm túc về phương pháp nghiên cứu, làm thực nghiệm, viết bài... Khi trở về nước, nhiều người cũng rất tâm huyết, thích làm nghiên cứu thì họ lại gặp nhiều trở ngại từ môi trường:




- Có một số chuyên ngành hẹp chỉ có kinh phí cho triển khai, hay làm theo dự án, chứ khó có kinh phí cho những nghiên cứu xuất phát từ những ý tưởng cá nhân




- Người ta hay phân vùng khoa học cho từng người, mỗi người phụ trách một lãnh vực (thực chất là phân kinh phí lĩnh vực triển khai và nghiên cứu), những người khác muốn làm một lĩnh vực của ai đó cũng khó vì nó đã thuộc sự sở hữu của một vài đối tượng dù là họ có năng động xin kinh phí bên ngoài thì cũng bị cản trở như đi nói xấu sau lưng làm người ta nản lòng.



- Cơ chế làm việc cản trở đôi khi không phải do cán bộ lãnh đạo mà còn do chính những nhóm làm việc ngang tầm do không có tiêu chuẩn rõ ràng, khách quan để đánh giá, người tốt kẻ xấu lẫn lộn, người ta dùng dư luận để điều khiển lẫn nhau.



- Chưa thấy được benefit của công bố quốc tế, trong khi đó làm dự án đơn giản và dễ dàng hơn nên người ta nghiêng về làm dự án hơn.



- Cuối cùng sau khi làm việc một thời gian thấy mệt mỏi khó khăn, môi trường công sở đầy đố kỵ, ghen ghét (cội nguồn từ tiêu chuẩn đánh giá không rõ ràng) thì người ta bỏ ra ngoài làm ở các tổ chức NGO, suy cho cùng thì cơm áo gạo tiền cũng quan trọng, nếu trong nhà nước không được sử dụng thì ra ngoài làm.



Cho nên trong những năm gần đây có rất nhiều người trẻ tuổi sau khi được đào tạo về, họ làm trong các cơ quan của nhà nước một thời gian đã bỏ ra ngoài làm, nhiều bạn của em cũng đã ra ngoài làm rồi. Họ chán nản vì không được đánh giá công bằng, vì môi trường làm việc trì trệ, đầy sự đố kỵ. Khi nào tiêu chuẩn bài báo quốc tế được đưa vào tiêu chuẩn bầu bán thay cho các tiêu chuẩn khác như đảng viên... thì mới giữ chân được những người trẻ có năng lực và thúc đẩy họ tích cực nghiên cứu và công bố quốc tế. Tình trạng chung của các cơ quan công sở nhà nước đều như vậy.



Những người không đi học nước ngoài thì họ càng ít quan tâm đến bài báo hơn, trừ phi nếu nó trở thành tiêu chuẩn tốt nghiệp PhD hay đánh giá kết quả đề tài.



Em thiết nghĩ ngoài việc hỗ trợ cho những nhóm nghiên cứu những cơ hội nghiên cứu, trong trường hợp có thể thì Quĩ nên tăng cường ảnh hưởng của mình tác động tới chính sách khoa học của nhà nước như những kiến nghị của anh Tuấn trong bài đăng trên báo Tia Sáng ... thì đó sẽ là những nguồn động lực thúc đẩy sự phát triển của khoa học nước nhà.



Xin anh đừng để tên và địa chỉ email của em khi forward email này cho nhóm.



Chúc anh mạnh khoẻ.



Kính thư”



====



http://tuanvietnam.net/vn/thongtindachieu/6764/index.aspx



Đánh thức tâm huyết nghiên cứu khoa học như thế nào?



"Lý do quan trọng khiến nghiên cứu khoa học trong trường ĐH chưa nở rộ chính là do các giảng viên- cán bộ khoa học thiếu tâm huyết… "- ông Lâm Bá Nam (Phó Hiệu trưởng, Trường ĐH Khoa học xã hội- Nhân văn- ĐH QGHN).



Tạo “thương hiệu” bằng nghiên cứu khoa học



Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐH Quốc gia HN) là một trong những trường ĐH có tiềm lực nghiên cứu khoa học (NCKH). Hệ thống các đề tài NCKH ở trường khá phong phú, luôn luôn có khoảng 90 đề tài, trong đó, một nửa số đề tài thuộc cấp quốc gia. Lợi thế của trường là có đội ngũ cán bộ giảng viên- NCKH đông đảo, trên 80% thạc sỹ, 40% tiến sỹ.



Trong đó, nghiên cứu ứng dụng của nhà trường chiếm 1/3, còn lại là các đề tài NCKH cơ bản. Đây cũng là thế mạnh của trường.



Các đề tài khoa học xã hội - nhân văn có đặc thù không dễ nhìn thấy ngay ở hiệu quả ứng dụng. Nói vậy, không có nghĩa NCKH lĩnh vực này phi thực tế. Ngược lại, những nghiên cứu cơ bản của nhà trường rất quan trọng, làm nền tảng lý luận để nhà nước xây dựng các chủ trương, chính sách định hướng, phát triển.



Tiềm năng là một lợi thế, nhưng quan trọng nhất là tâm huyết của đội ngũ giảng viên phải được “đánh thức”, nhen nhóm ở họ ngọn lửa say mê, coi NCKH là một công việc không thể thiếu trong toàn bộ quá trình và tổ chức hoạt động đào tạo.



Đồng tiền chưa phải là “vật cản”



Thực ra, đồng tiền chưa phải là “vật cản” công tác NCKH của người thầy. Lý do quan trọng khiến NCKH trong trường ĐH chưa nở rộ chính là do các giảng viên - cán bộ khoa học thiếu tâm huyết. Nói cách khác, do lãnh đạo nhà trường không biết cách khơi gợi, nhen nhóm và tạo những điều kiện cùng động lực NCKH cho họ.



Mời đọc thêm:

Tiền ít thì trí phải "giàu"Giá trị thực của nghiên cứu khoa học

Trường đại học hạn chế nghiên cứu khoa học của sinh viên?

Đại học hay phổ thông “cấp 4”?

Nghiên cứu khoa học: Cần cả số lượng và chất lượng



Trước kia, cuộc sống cả xã hội nói chung, các trường ĐH nói riêng rất gian khổ nhưng các giảng viên vẫn say mê dạy học, say mê NCKH. Các nhà giáo làm được nhiều công trình nghiên cứu chỉ từ trách nhiệm, tâm huyết của bản thân mình. Còn giờ đây?



Vì vậy, nhà trường xác định vừa coi NCKH là nhiệm vụ bắt buộc của mỗi giảng viên, vừa tìm giải pháp kích thích không khí học thuật trong nhà trường.



Để chuẩn hóa kiến thức và bằng cấp, nhà trường quy định bắt buộc: Hàng năm mỗi giảng viên đều phải có công trình NCKH công bố trên các tạp chí khoa học, các hội thảo khoa học quốc gia hoặc tham gia một đề tài NCKH từ cấp cơ sở đến cấp nhà nước.



Chúng tôi khuyến khích cán bộ trẻ đăng ký đề tài ở bất cứ cấp nào, tùy năng lực họ tự xác định. Có thể đề tài cấp cơ sở chỉ được hỗ trợ khoảng 10 triệu đồng, nhưng đó chính là điều kiện để cán bộ trẻ tham gia nghiên cứu. Trong một chừng mực nào đó, những đề tài cá nhân cũng có những đóng góp nhất định về mặt khoa học, là cơ sở hình thành nên lực lượng cán bộ khoa học trong nhà trường.

Nhà trường xác định: Bộ môn là mũi nhọn về học thuật và ngành đào tạo, có vai trò quan trọng trong phát triển khoa học, quy định phải tổ chức seminar đều đặn. Sau một vài seminar đó thì tổ chức tọa đàm khoa học ở các khoa và bộ môn trực thuộc, rồi mở rộng ra cả đội ngũ khoa học bên ngoài, chú trọng đặc biệt những hội thảo khoa học quốc tế và khuyến khích tất cả giảng viên tham gia.



Cần có chính sách thỏa đáng



Đáng tiếc, hiện nay, chúng ta còn tồn tại những chính sách bất hợp lý. Nhà nước phân biệt cán bộ nghiên cứu của Viện Khoa học Xã hội Việt Nam với các cán bộ nghiên cứu là giảng viên của Trường ĐH KHXH và NV. Trong khi số lượng các đề tài nghiên cứu khoa học của giảng viên nhà trường được công bố không kém so với Viện.



Hàng năm, Viện Khoa học Xã hội Việt Nam được đầu tư tài chính để thực hiện các "đề tài tiềm năng" (cấp viện). Tất cả cán bộ đều được tham gia nghiên cứu. Còn chúng tôi chỉ được đăng ký trong hệ thống đề tài của Nhà nước, hạn chế số cán bộ tham gia nghiên cứu.



Mức quy định về kinh phí đối với đề tài NCKH các cấp của trường cũng ít hơn nhiều so với các đề tài cấp tương đương của các nhà khoa học ở Viện. Cụ thể: Đề tài cấp bộ của trường chỉ được cấp kinh phí bằng 1/3 của Viện.



Thiết nghĩ, không thể áp dụng chính sách đầu tư NCKH cho các giảng viên ĐH như một nhà giáo thông thường, vì ngoài danh nghĩa là nhà giáo, họ còn là một cán bộ NCKH.



Cũng không nên quy định chuẩn thời gian giảng dạy và NCKH của giảng viên “cứng” như hiện nay. Giáo sư phải dành nhiều thời gian cho NCKH hơn giảng dạy. Điều tốt nhất là Bộ GD- ĐT hãy giao quyền tự chủ cho các trường ĐH trong quản lý khoa học.



Ông Tạ Đức Thịnh - Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, Bộ Giáo dục- Đào tạo: "Thiếu cơ chế khuyến khích giảng viên NCKH"



- Ông đánh giá thế nào về công tác NCKH của giảng viên trong các trường ĐH, CĐ hiện nay của cả nước?



Công tác NCKH của giảng viên các trường ĐH, CĐ trong những năm gần đây tương đối được quan tâm và tăng cường hơn trước, nhưng vẫn chưa đáp ứng yêu cầu. Nguyên nhân quan trọng nhất là thiếu cơ chế, chính sách tạo động lực, khuyến khích giảng viên tham gia NCKH, đặc biệt là trong những lĩnh vực khó và phức tạp.



- Bộ GD- ĐT quy định: Giảng viên có trách nhiệm dành 30% thời gian làm việc cho hoạt động NCKH. Hiện nay, việc triển khai thực hiện quy chế này của các giảng viên như thế nào? Bộ thực hiện quản lý nội quy này thế nào?



Trong quy chế làm việc đối với giảng viên, Bộ GD- ĐT quy định trung bình một giảng viên làm việc 1760 giờ/năm, trong đó, giảng dạy là 900 giờ, NCKH là 500 giờ và các công việc khác là 360 giờ. Căn cứ theo Quyết định này thì mỗi giảng viên phải dành khoảng 30% thời gian cho công tác NCKH.



Thời gian quy định này chưa phải là nhiều và không làm khó cho các giảng viên. Bởi hoạt động NCKH của giảng viên trong trường ĐH, CĐ rất đa dạng, gồm nhiều loại hình, ngay cả một số nội dung đào tạo cũng được tính và chuyển đổi sang giờ NCKH (như hướng dẫn NCS, học viên cao học, hướng dẫn sinh viên làm NCKH…)



Tuy nhiên, không phải trường nào, giảng viên nào cũng thực hiện được như vậy. Lý do là khối lượng giờ dạy lớn, quá tải, nhất là đối với giảng viên dạy các môn khoa học cơ bản và các môn khoa học xã hội.



Việc quản lý thực hiện Quyết định nêu trên của Bộ gặp một số khó khăn do khối lượng công tác giảng dạy của các trường rất lớn, đội ngũ cán bộ giảng dạy đạt chuẩn của các trường chưa tăng kịp với quy mô đào tạo.



- Theo ông, yếu nhất của công tác NCKH hiện nay là gì? Do nguyên nhân nào: Cơ chế? Tài chính hạn hẹp? Do khối lượng công việc dạy nặng quá? Hay do thiếu điều kiện cơ sở vật chất các trường? Trong các nguyên nhân, nguyên nhân nào là quan trọng nhất?



Điểm yếu của công tác NCKH hiện nay là chưa đáp ứng được yêu cầu của ngành, của xã hội. Ví dụ việc nghiên cứu về giống lúa đạt sản lượng cao trong những năm qua đạt hiệu quả tốt nhưng nay thị trường đang đòi hỏi các nhà khoa học phải đưa ra được giống lúa không chỉ có sản lượng cao mà còn phải đạt chất lượng tốt để cạnh tranh với các nước xuất khẩu gạo trong khu vực và trên thế giới.



Các nguyên nhân nói trên đều đúng, nhưng lý do quan trọng là thiếu cơ chế khuyến khích các giảng viên NCKH, các cơ quan quản lý chưa có được bộ công cụ kiểm định chất lượng NCKH theo chuẩn quốc tế, hoạt động sở hữu trí tuệ ở một số trường ĐH, CĐ còn xem nhẹ, chưa có bộ phận chuyên trách đảm nhiệm nên việc nghiên cứu triển khai, chuyển giao công nghệ còn những hạn chế.



Nguyên Nhung (ghi)