Thứ Sáu, 8 tháng 5, 2009

Hiệu quả của tamiflu và relenza

Khi một trận dịch cúm xảy ra, người ta nghĩ ngay đến vắcxin hay thuốc chống nhiễm (antiviral drug) như là một liệu pháp phòng chống cúm. Lần này cũng thế, khí dịch A/H1N1 xảy ra, ai cũng nghĩ đến 2 loại thuốc phổ biến nhất hiện nay là tamiflu và relenza. Ở Việt Nam, Bộ trưởng Bộ Y tế khẳng định là có đủ thuốc để phòng chống dịch cúm H1N1. Hi vọng thế. Nhưng đọc bài dưới đây của một người trong cuộc thì thấy hình như tuyên bố của Bộ trưởng không đúng với thực tế. Bs Hiền viết “Nghe đâu chúng ta cũng chỉ có vài trăm ngàn liều Tamiflu do viện trợ hay mua, nhưng vấn đề là mua nhiều quá mà không có dịch thì sao?” Chỉ vài trăm ngàn liều liệu có thể sử dụng cho toàn quốc không? Ai mà nghĩ như thế thì có vẻ lãng mạng quá.

Thật ra thế nào là đủ? Nước ta có 86 triệu dân, và vì virút cúm không phân biệt độ tuổi, cho nên số người phơi nhiễm phải là 86 triệu. Nếu mỗi người một liều tamiflu hay relenza thì chúng ta cần ít nhất là 86 triệu liều thuốc. Hiểu như thế để thấy vài trăm ngàn liều tamiflu thì có nghĩa lí gì đâu!

Nhưng còn một chuyện quan trọng hơn nữa: đó là hiệu quả của tamiflu và relenaza. Bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy virút H1N1 kháng thuốc tamiflu và relenaza. Tỉ lệ kháng thuốc, tùy theo nghiên cứu, có thể dao động từ 12% đến 98%. Nói cách khác, cho dù chúng ta có đủ hai thuốc này đi nữa, thì hiệu quả thật của nó cũng rất thấp, chẳng ngăn ngừa được bao nhiêu ca bệnh cả.

Thật ra, ngay cả tamiflu và relenza có hiệu quả thật sự (tức là ngăn ngừa cúm khoảng 60% ca), người ta đã làm meta-analysis (một dạng phân tích tổng hợp) và cho thấy sử dụng hai thuốc này trên bình diện cộng đồng không đem lại hiệu quả kinh tế. Tại sao tamiflu không có hiệu quả kinh tế? Tại vì tamiflu có tác dụng làm ngắn thời gian mắc bệnh, giảm độ nặng của bệnh, giảm triệu chứng bệnh, chứ không giảm tử vong. Mục tiêu tối hậu của một phòng dịch cúm là giảm tử vong, nhưng tamiflu không có hiệu quả đó. Chính vì thế mà tamiflu không được xem là có hiệu quả kinh tế. Điều này cho thấy không nên sử dụng tamiflu một cách đại trà.

NVT

Ghi thêm 26/5/09: tôi xóa bỏ đoạn nhận xét về bài báo trên tờ NEJM vì một anh bạn trong cuộc cho biết đoạn này báo TTCN biên tập hơi "quá", chứ trong thực tế anh không có ý nói điều đó. Do đó, nhận xét của tôi có lẽ không công bằng, và tôi rút bỏ đoạn đó.



http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=315020&ChannelID=119

Văcxin ngừa cúm và nỗi buồn nước nghèo

LTS: Bác sĩ Trần Tịnh Hiền, phó giám đốc Bệnh viện Bệnh nhiệt đới TP.HCM, vừa tham dự hội nghị thế giới về văcxin ngừa cúm (Conference on influenza vaccines for the world) diễn ra tại Cannes (miền nam nước Pháp) từ 26 đến 30-4-2009. TTCT giới thiệu một số ghi nhận của BS Hiền từ hội nghị này.

Tham gia mấy chủ đề về “sẵn sàng đối phó cúm” ở hội nghị, tôi chợt nhận ra các nước nghèo (được gọi một cách “ngoại giao” là “nước đang phát triển”) thực chất trong tay không có gì để sẵn sàng đối phó với đại dịch một khi xảy ra ở phạm vi toàn cầu! Cứ theo thông tin từ Roche và GSK, hai công ty sản xuất thuốc trị cúm Tamiflu và Relenza, ít nhất sáu tháng sau khi đại dịch bùng nổ họ mới tăng sản lượng thuốc được. Nhiều đại biểu vặn hỏi số lượng chính xác, cả hai đều cho biết tùy thuộc đơn đặt hàng.

Không biết trong số “những nước đang phát triển” có nước nào đặt hàng chưa, chứ hiện nay Anh đã trữ được 35 triệu liều Tamiflu và sẽ tăng lên 50 triệu liều nữa. Như vậy cứ sáu người Anh có năm người được bảo vệ. Mỹ, Pháp, Úc cũng chuẩn bị tương tự. Về văcxin, mới bùng phát cúm A/H1N1 vài ngày Hoa Kỳ đã tuyên bố cố gắng sản xuất thuốc ngừa cho chủng virus gây dịch H1N1 ở Mexico, đến cuối năm nay họ hi vọng sẽ có 50-60 triệu liều.

Vậy Việt Nam thì sao? Nghe đâu chúng ta cũng chỉ có vài trăm ngàn liều Tamiflu do viện trợ hay mua, nhưng vấn đề là mua nhiều quá mà không có dịch thì sao? Không thể có khả năng dự trữ (stockpile) như Anh hay Mỹ được. Còn về văcxin, Viện Vệ sinh dịch tễ ở Hà Nội (NIHE) đang thử nghiệm văcxin H5N1 sản xuất theo công nghệ mới là “nuôi cấy trên tế bào” (cell-based production), nhưng theo các chuyên gia Hoa Kỳ, công nghệ này vẫn chưa sẵn sàng, nghĩa là chưa an toàn.

Trong khi đó, ghi nhận từ hội nghị thì Hoa Kỳ và Úc đã bao trọn gói văcxin chống H5N1 (Emerflu) của Sanofi Pasteur rồi! Như vậy, nếu có đại dịch toàn cầu, người dân các nước đang phát triển chỉ còn nước cầu Chúa, khấn Phật vì thuốc và văcxin đều không có đủ, nếu có đủ thì chỉ sau sáu tháng!

Người ta thường dùng hình tượng ba cột “chống trời” khi đương đầu với đại dịch là thuốc, văcxin và các biện pháp khác. Thế nhưng thuốc và văcxin như thế còn các biện pháp khác thì sao? Trang thiết bị phòng hộ cá nhân (personal protective equipments) khi có khi không và không đồng bộ, ngay cả khẩu trang N95 cũng đâu phải nhiều nhặn gì.

Một vấn đề khác là chẩn đoán nhanh. Tuần qua, Mexico và Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đổ lỗi cho nhau “phản ứng chậm chạp để bệnh lan rộng”. Nhưng khi cậu bé Édgar Hernández - người bệnh đầu tiên ở La Gloria, Mexico - bị sốt, không ai chẩn đoán ra “cúm heo” (như lúc đầu người ta gọi) vì phải chờ xét nghiệm PCR ở Mexico City và Canada, mà kết quả 10 ngày sau mới có (13 đến 23-4). Chuyện này cho thấy cần đến sự nhạy bén của bác sĩ lâm sàng. Tôi hỏi nhiều người ở Trung tâm Ngăn ngừa dịch bệnh của Hoa Kỳ, không ai biết rõ đặc tính lâm sàng của cúm H1N1 mới này cả! Kinh nghiệm từ H5N1 cho thấy bị cảm cúm mà bạch cầu máu thấp 3.000-4.000/microL thường gặp lắm...

Nên mình phải chờ đợi các dấu hiệu lâm sàng và cận lâm sàng để có thể làm một lưu đồ (algorithm) dùng chẩn đoán trên lâm sàng. Nhớ hồi năm 2004, chỉ ba tuần sau khi có dịch H5N1 ở Việt Nam, chuyên gia nước ta đã tổng kết được các đặc điểm lâm sàng của bệnh để đăng tải trên tạp chí New England Journal of Medicine của Mỹ rồi. Xem ra ngành truyền nhiễm Việt Nam đáng tự hào thật, vì có lẽ chúng ta đã quen “chinh chiến” với dịch bệnh rồi.

TS.BS TRẦN TỊNH HIỀN
(phó giám đốc ệnh viện Bệnh nhiệt đới TP.HCM)

Thứ Năm, 7 tháng 5, 2009

Có nên bỏ kì thi tuyển đại học?

Mấy hôm nay, tôi định có vài ý kiến về câu hỏi mà Vietnamnet đặt ra “Bỏ thi đại học: Bộ lại xin ý kiến, bạn nghĩ gì?”, nhưng nhìn qua trang web thì thấy chẳng ai góp ý hay có ý kiến gì cả. Có lẽ chúng ta –các bạn và tôi – đã quá mệt mỏi, nên chẳng màng đến vấn đề. Hay đó là căn bệnh vô cảm? Hay đó là phản ứng tiêu cực trước những góp ý trước đây nhưng chẳng có ai nghe hay xem xét đến. Dù sao đi nữa thì chuyện bỏ thi đại học là một vấn đề lớn, có ảnh hưởng đến nhiều người, chúng ta không nên im lặng. Ở đây, tôi chỉ lặp lại vài ý kiến mà tôi đã từng phát biểu trước đây trên báo chí.

Về nguyên tắc, chỉ bỏ kì thi tuyển đại học khi nào điểm kì thi tốt nghiệp trung học phổ thông (lớp 12) phản ảnh khả năng thực của học sinh. Nói cách khác, chỉ bỏ kì thi tuyển đại học khi nào có một mối tương quan chặt chẽ giữa điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông và điểm thi đại học.

Dựa vào điều kiện đó và vài dữ liệu thực tế, tôi nghĩ không thể bỏ kì thi tuyển vào đại học ngay lúc này, hay ít ra là vài năm nữa. Lí do đơn giản là kì thi tốt nghiệp trung học phổ thông chưa phản ảnh đúng năng lực của học sinh. Tôi sẽ viện dẫn vài bằng chứng cho phát biểu đó như sau:

Trong bài phân tích về tỉ lệ tốt nghiệp trung học phổ thông 2005-2008 (Vài nhận xét từ kết quả thi tốt nghiệp trung học phổ thông 2005-2008) tôi chỉ ra rằng mối tương quan về tỉ lệ tốt nghiệp giữa các năm rất thấp, dù hai năm sau (2007-2008) có cải tiến chút ít. Điều này có nghĩa là điểm thi dao động quá lớn, không thể phản ảnh khả năng học sinh.

Trong cuốn “Suy nghĩ về giáo dục truyền thống và hiện đại” (Nhà xuất bản Trẻ, 2003), thầy Dương Thiệu Tống phân tích cho thấy điểm trung bình của học sinh thi tuyển vào đại học còn rất thấp, chỉ khoảng 8,3 đến 8,4 (trên số điểm tối đa 30). Đáng quan tâm hơn, khoảng 87% thí sinh có điểm thi dưới 15. Nói cách khác, chỉ có 13% học sinh có điểm trên trung bình!

Điểm thi tốt nghiệp trung học và thi tuyển đại học cũng không tương quan với khả năng học của học sinh. Với môn toán, phân tích trên 1280 học sinh cho thấy hệ số tương quan giữa điểm tốt nghiệp lớp 12 và điểm thi tuyển sinh đại học là 0,17; giữa điểm tốt nghiệp lớp 12 và điểm lúc cuối chương trình đại học là 0,09; và giữa điểm thi tuyển sinh đại học và điểm lúc cuối chương trình đại học là 0,19. Nói cách khác, điểm thi tốt nghiệp trung học không phải là yếu tố tiên đoán cho điểm thi tuyển đại học và càng không có liên hệ gì đáng kể với điểm học trong năm cuối của chương trình đại học. Nói cụ thể hơn, các học sinh có điểm thấp khi tốt nghiệp trung học khi đi thi đại học và khi tốt nghiệp đại học vẫn có điểm cao; ngược lại phần đông các học sinh có điểm cao trong kì thi tốt nghiệp trung học không phải là những sinh viên có điểm cao khi học đại học.

Có nhiều cách diễn dịch con số thống kê trên, nhưng trong những diễn dịch đó, có thể (a) điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông không phân biệt được khả năng của người sinh viên lúc theo học đại học; hoặc (b) đề thi tốt nghiệp trung học phổ thông không ăn khớp với nhu cầu khoa bảng ở bậc đại học; hoặc (c) hoặc số phần của sinh viên, kiểu như “học tài thi phận.” Tôi không tin ở số phần, nhưng với thực tế vừa trình bày trên, tôi thiên về (a) và (b), tức là hệ thống thi cử hiện nay không phản ánh trung thực trình độ và tiềm năng của học sinh. Nói cụ thể hơn, điểm thi tốt nghiệp trung học (và thi tuyển vào đại học) hiện nay không thể dùng làm chuẩn để tuyển chọn sinh viên.

Tuy nhiên, đó chỉ là số liệu của thầy Tống dựa trên một số sinh viên và học sinh, và chỉ giới hạn trong môn tóan. Chúng ta cần thêm dữ liệu. Hiện nay, chúng ta chưa có số liệu về mối tương quan này thì làm sao có thể phát biểu gì được. Tôi không hiểu Bộ Giáo dục và Đào tạo có nhiều trung tâm, viện, vụ, phòng, v.v… mà họ không làm nổi một phân tích thống kê đơn giản để làm cơ sở cho một chính sách. Một mình thầy Tống mà còn làm được, ấy thế mà chẳng thấy Bộ GDĐT có động thái nào cả? Ấy thế mà họ hỏi ý kiến người dân? Không có dữ liệu thì nói với không khí à?

Tại sao kì thi tốt nghiệp trung học phổ thông không phản ảnh khả năng thực của học sinh? Tôi nghĩ câu trả lời nằm ở cách ra đề thi. Tôi thật sự tin như thế, vì kinh nghiệm cá nhân từ mấy chục năm trước và xem qua đề thi trong mấy năm sau 1975. Tôi thấy cách ra đề thi hiện nay ở Việt Nam là một cách thách đố học sinh, chứ không phải kiểm tra khả năng học sinh. Thật là khó tưởng tượng nổi cả chương trình trung học có thể tóm gọn trong vài câu hỏi ! Có nhiều câu hỏi rất hóc búa, chẳng có liên quan gì đến thực tế (và điều này đã có người chỉ ra trước đây). Chẳng hạn như đề thi môn toán chỉ bao gồm vỏn vẹn 10 câu hỏi (nếu tính các câu hỏi phụ), và nội dung không phản ảnh toàn bộ chương trình trung học.

Ngoài ra, đề thi chỉ chủ yếu tập trung vào chương trình lớp 12. Thật là sai lầm khi ra đề thi chỉ tập trung vào năm cuối trung học, bởi vì điều này gây tình trạng học tủ và học sinh không cần kiểm tra kiến thức mấy năm trước. Ở Úc và nhiều nước khác, người ta ra đề thi cho toàn bộ chương trình trung học, có tất cả khoảng 45 câu hỏi từ dễ đến khó (có thể tham khảo ở trang web của Bộ giáo dục bang NSW ). "Dễ" và "khó" ở đây hiểu theo nghĩa kiểm tra toàn bộ kiến thức của học sinh từ lớp 6 đến lớp 12. Chẳng hạn như đề thi môn toán năm 2007 cho các học sinh theo học môn toán khối I (tức trung bình), bao gồm cả những câu hỏi ở trình độ lớp 9, nhưng lần lược dẫn dắt học sinh đến các chủ đề "cao" hơn ở lớp 11 và 12 như ứng dạng đạo hàm và tích phân. Với một đề thi như thế, kì thi tốt nghiệp trung học ở Úc phản ảnh khá chính xác trình độ của học sinh, bởi vì một học sinh có điểm tốt, người học sinh đó ắt phải có điểm tốt toàn diện của môn học, chứ không chỉ vài câu hỏi mang tính ngẫu nhiên và thách đố.

Ai cũng biết trong thực tế học sinh khác nhau về năng khiếu giữa các môn học. Có học sinh giỏi về toán nhưng kém về sinh học; có học sinh khá về hóa học nhưng không có năng khiếu về toán. Ngay cả trong một môn, như môn toán chẳng hạn, có học sinh khá về lí thuyết nhưng kém về việc ứng dụng, nhưng có có học sinh giỏi trong việc ứng dụng toán mà kém các chủ đề mang tính lí thuyết, và cũng có người giỏi cả hai mặt lí thuyết và ứng dụng. Và, khả năng của các học sinh, dù lí thuyết hay ứng dụng, cần phải được ghi nhận qua việc thi cử. Vì thế, một đề thi lí tưởng cần phải phản ảnh những thực tế này.

Nói tóm lại, tôi thấy nếu điểm thi tốt nghiệp trung học sao phản ảnh khả năng của học sinh một cách chính xác, thì kì thi tuyển sinh đại học sẽ không cần thiết. Nhưng vấn đề chính hiện nay là chúng ta không có dữ liệu đầy đủ về mối tương quan giữa hai kì thi tốt nghiệp trung học và thi tuyển đại học. Tuy nhiên, số liệu của thầy Tống cho thấy điểm thi tốt nghiệp trung học, thậm chí điểm thi tuyển sinh đại học, không phản ảnh đúng khả năng của học sinh và cũng chẳng có tương quan gì đến khả năng học đại học. Do đó, cần phải dành ưu tiên cho việc cải cách và chấn chỉnh lại nội dung chương trình trung học và nội dung đề thi sao cho phản ảnh trung thực hơn khả năng và tiềm năng của học sinh. Nếu làm được như thế, chúng ta sẽ chẳng những tiết kiệm ngân sách nhà nước mà còn giảm những căng thẳng [không cần thiết] cho học sinh.

NVT

Thứ Tư, 6 tháng 5, 2009

Giáo dục là hàng hóa, dịch vụ ?

Hôm nay thấy bài “Trường đại học sẽ biến thành hội buôn?” tôi lại muốn có thêm vài ý chung quanh vấn đề cổ phần hóa đại học.

Thương mại hóa giáo dục không chỉ đơn thuần là một quá trình liên quan đến việc tổ chức và điều hành trường đại học, mà đôi khi còn mang tính biểu tượng. Trước đây, ở các đại học Úc và Anh, hiệu trưởng được gọi là “Vice Chancellor”, một chức danh xuất phát từ thời trung cổ bên Anh. Nhưng khi thương mại hóa xâm lấn đến đại học, người ta bắt đầu gắn thêm một chức danh khác: “President” (chủ tịch), bên cạnh Vice Chancellor. Nhưng chỉ có một số ít đại học gắn thêm chức danh này, còn phần lớn đại học khác thì nhất quyết giữ chức danh truyền thống.

Đi xa hơn biểu tượng một bước là quan niệm. Có người dựa trên nguyên lí kinh tế để lí giải rằng giáo dục là phương tiện để đạt được một cứu cánh. Vì là phương tiện, nên giáo dục có thể là một dịch vụ, và do đó có kẻ bán và người mua. Ở nước ngoài có thời người ta còn đề nghị gọi sinh viên là “customer” (khách hàng) và thầy cô trong đại học là “service provider” (người cung cấp dịch vụ). Thời đại nhiễu nhương đến nỗi có người xem giáo sư chỉ là kẻ cung cấp dịch vụ! Có giáo sư (hình như là từ trường MIT) mỉa mai nói rằng những kinh tế gia hình như họ sử dụng trí thông minh không đúng chỗ hay là tế bào trí tuệ của họ có vấn đề rối loạn chromosome.

Nhưng người phương Tây làm gì cũng có bài bản. Họ thực hiện một cuộc thăm dò ý kiến xem sinh viên và giáo sư nghĩ gì. Kết quả thăm dò cho thấy sinh viên nhất định không chịu gọi là “khách hàng”, và giáo sư thì khỏi nói là ngửi không nổi mấy cụm từ kinh tế đó, chứ nói gì đến chuyện hỏi họ. Thế là mấy cụm từ “khách hàng” và “người cung cấp dịch vụ” bị loại bỏ khỏi ngữ vựng giáo dục đại học.

Ấy thế mà nay ở nước ta có người nhặt cái ý tưởng giáo dục là hàng hóa, là dịch vụ, và giáo sư là người cung cấp dịch vụ! Xin nói ngay rằng giáo dục là một lĩnh vực rất đặc thù trong một xã hội dân chủ, một lĩnh vực rất khác với thương mại và các cơ sở công quyền. Đại học là những trung tâm khoa học và văn hóa, của một quốc, là nơi để khám phá khoa học, xiển dương văn hóa, và phản biện xã hội.

Vai trò của người thầy hay cô không phải là người bán hàng ở siêu thị, hay là người làm hài lòng khách hàng; trong giáo dục đại học, vai trò của thầy/cô là thách thức và kích thích suy nghĩ của sinh viên, cung cấp những định hướng về nghiên cứu. Do đó, thước đo về thành công là sự trưởng thành về tri thức, chứ không phải là sự hài lòng của khách hàng.

Ai cũng biết trên thế giới, các đại học tư phát triển mạnh. Ở Mĩ các đại học danh tiếng như Harvard, Yale, Stanford, v.v… và các viện nghiên cứu trứ danh như Howard Hughes Medical Institute, Whitehead Institute, Broad Institute, v.v… đều là tư nhân. Ở Nhật, Hàn Quốc, và Phi Luật Tân, trên 80% sinh viên theo học tại các đại học tư. Nhưng đại đa số các trung tâm giáo dục và khoa học tư nhân bất vụ lợi (non-profit organization), chứ không phải những trung tâm làm lời và chia chác lời cho các cổ đông.

Ở Mĩ, có lẽ chỉ có trường đại học Phoenix là trường có cổ phần và được liệt kê trên New York Stock Exchange. Trường này được thành lập vào năm 1976 do tập đoàn Apollo làm chủ, và nay có gần 400.000 sinh viên. Nhìn qua chương trình đào tạo của trường này, chúng ta dễ dàng thấy chương trình dạy rất hẹp và mang tính dạy nghề (vocational training) hơn là hàn lâm như các đại học truyền thống, họ cũng không quan tâm đến nghiên cứu khoa học – một lĩnh vực hoạt động không thể thiếu của một trường đại học chính qui. Chính vì thế mà có người (như Philip Altbach chẳng hạn) không ngần ngại gọi là các pseudo universities (đại học dỏm).

Vấn đề đạo đức của việc thương mại hóa giáo dục đại học cũng đáng quan tâm, nhưng hình như những người đang lớn tiếng chủ trương thương mại hóa chưa nghĩ đến. Xin kể lại một câu chuyện thú vị nhưng tiêu biểu về trường hợp của Giáo sư y khoa Nancy Olivieri thuộc Đại học Toronto (Canada). Gs Olivieri nghiên cứu về một loại thuốc mới (deferiprone) dùng trong việc điều trị bệnh thalassaemia, và công trình nghiên cứu được sự tài trợ của công ti Apotex. Trong thời gian nghiên cứu, Gs Olivieri phát hiện rằng thuốc deferiprone chẳng những không có hiệu quả lâm sàng mà còn có thể gây tổn hại đến gan và tim cho trẻ em. Gs Olivieri thông báo cho công ti biết về phát hiện này, và đề nghị theo đúng qui định y đức, phải thông báo cho bệnh nhân biết sự thật. Nhưng trong vòng 72 giờ khi nhận được thông tin từ Gs Olivieri, công ti Apotex quyết định ngừng nghiên cứu, thu hồi tất cả thuốc trong bệnh viện, và đe dọa sẽ đưa Gs Olivieri ra tòa!

Điều đáng chú ý là ban giám hiệu Đại học Toronto đứng về phía … công ti, bởi vì đơn giản đại học đang thương lượng để được tài trợ 25 triệu USD từ công ti này. Dưới áp lực của công ti, hiệu trưởng đại học còn đi xa hơn một bước là yêu cầu Gs Olivieri tạm nghỉ việc trong một thời gian! Nhưng Gs Olivieri nhất định đấu tranh cho đến cùng. Sau cùng thì sự thật vẫn thắng: bà chẳng những không nghỉ việc mà còn công bố phát hiện của mình cho thế giới biết.

Câu chuyện trên cho thấy thương mại hóa có thể dẫn đến những mâu thuẫn giữa quyền lợi thương mại và đạo đức khoa học. Ngay cả những người xem giáo dục là “hàng hóa” cũng phải thú nhận rằng thương mại hóa đại học là một quá trình nguy hiểm và có nhiều rủi ro (xem Wayne Renke, The Corporate Campus: Commercialization and the Dangers to Canada’s Colleges and Universities).

Ở nước ta, nhiều đại học thật ra chưa hẳn là đại học (hiểu theo nghĩa là một trung tâm văn hóa và khoa học và có nghiên cứu khoa học) mà chỉ là những trường dạy nghề, hay trung học cấp 4. Trong tình trạng này, các đại học chưa phải là môi trường lí tưởng để đầu tư kiếm lời. Có thể nghĩ đến một kịch bản: khi đầu tư không có lời, người ta sẽ tuyên bố phá sản, và bán đất. Với một kịch bản như thế, có lẽ chia chác đất đai mới là mục tiêu, chứ không phải vì chất lượng giáo dục. Nói gì thì nói, tôi cho rằng cổ phần hóa đại học, hay biến đại học công thành công ti kinh doanh lợi nhuận là thể hiện sự thiếu trách nhiệm trong việc cung cấp giáo dục cơ bản miễn phí và bình đẳng cho mọi công dân Việt Nam theo đúng hiến pháp, và vì thế là vi phạm hiến pháp, vi phạm luật giáo dục.

NVT

Thứ Ba, 5 tháng 5, 2009

Cổ phần hóa đại học công?

Tên gọi chính thức của nước ta là “Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”, với cụm từ xã hội chủ nghĩa ngay phía trước tên nước như là một dấu ấn về thể chế chính trị hiện hành. Thế nhưng trong thực tế thì chúng ta đều biết Việt Nam không phải là một nước XHCN, mà theo kinh tế thị trường. Có khi người ta viết “kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa”, nhưng có nhiều người phàn nàn là không biết cụm từ đó có nghĩa gì!

Tuy nhiên, tôi để ý thấy Việt Nam càng ngày càng … tư bản chủ nghĩa một cách cực đoan. Một trong những cực đoan đó là ý tưởng cổ phần hóa đại học công đang gây ồn ào hiện nay. Tôi không biết có nước nào trên thế giới biến đại học thành một công ti để làm lời cho cổ phần viên (cổ đông). Ngay cả nước tư bản thứ thiệt như Mĩ mà cũng không có những công ti đại học như thế. Ở Úc có đại học tư, nhưng không vụ lợi. Ở những nước tôi có dịp đi qua và tìm hiểu, không có công ti đại học nào cả, ngoại trừ mấy công ti chuyên sản xuất bằng giả. Chẳng hiểu ý tưởng cổ phần hóa đại học công đến từ đâu? Có phải nó là “sản phẩm” của những ông bà tiến sĩ mới ra ngoài học được vài câu chữ rồi sáng tạo thành cổ phần hóa đại học? Nếu thật như thế thì nguy quá.

Với suy nghĩ rằng giáo dục là một dịch vụ, là một “khoản đầu tư”, ông tiến sĩ trẻ này cho rằng “Cổ phần hóa giúp sản lượng tăng, số dịch vụ tăng và chất lượng tăng vì có sự cạnh tranh trong các tổ chức khoa học đào tạo. […] Có cạnh tranh thì lợi nhuận gắn liền với chất lượng. Chất lượng chỉ bị kiểm soát bởi người cạnh tranh với anh ta thôi.” Tôi thấy tiền đề của suy nghĩ này không ổn, và cách hiểu về giáo dục đại học của ông này có vấn đề.

Trước hết, Việt Nam theo định hướng xã hội chủ nghĩa, và do đó, giáo dục là một quyền căn bản của công dân, chứ không phải là một đặc lợi cho một thiểu số có tiền để mua bán. Nhà nước có nhiệm vụ cung cấp dịch vụ giáo dục cho mọi công dân. Thật vậy, Luật giáo dục năm 2001 viết rõ như sau:

“Mọi công dân không phân biệt dân tộc, tôn giáo, tín ngưỡng, nam nữ, nguồn gốc gia đình, địa vị xã hội, hoàn cảnh kinh tế đều bình đẳng về cơ hội học tập.

Nhà nước thực hiện công bằng xã hội trong giáo dục, tạo điều kiện để ai cũng được học hành. Nhà nước và cộng đồng giúp đỡ để người nghèo được học tập, tạo điều kiện để những người có năng khiếu phát triển tài năng.

Nhà nước ưu tiên, tạo điều kiện cho con em dân tộc thiểu số, con em gia đình ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, đối tượng được hưởng chính sách ưu đãi, người tàn tật, khuyết tật và đối tượng được hưởng chính sách xã hội khác thực hiện quyền và nghĩa vụ học tập của mình
.”

Cổ phần hóa có nghĩa là Nhà nước trốn tránh trách nhiệm, và đi ngược lại Luật giáo dục do chính Nhà nước đề ra! Điều quan trọng hơn là cổ phần hóa giáo dục cũng có nghĩa là giao giáo dục đào tạo cho những con buôn mà đạo đức thương mại vẫn là một câu hỏi lớn.

Bây giờ tôi bàn chút ít về chất lượng giáo dục đại học. Tôi e rằng cách hiểu về chất lượng giáo dục đại học của ông này quá đơn giản. Giáo dục không phải là loại hàng hóa có thể mua bán được, bởi vì sản phẩm của giáo dục là con người và kĩ năng, và đối với đại học, giáo dục đại học còn là một môi trường tri thức, chứ không phải đơn giản là hàng hóa.

Chúng ta thử xem qua vài chức năng quan trọng của một đại học là gì? Theo tôi thấy, đại học có chức năng không chỉ đào tạo, nghiên cứu khoa học, mà còn cung cấp một môi trường trí thức và văn hóa cho cộng đồng. Về đào tạo, đại học có chức năng đào tạo những chuyên gia có với kĩ năng cao nhằm đáp ứng nhu cầu kinh tế quốc dân, và giúp cho sinh viên phát huy và phát triển tri thức mới. Về nghiên cứu khoa học, đại học là một trung tâm nghiên cứu đa ngành, với “sản phẩm” là những công trình nghiên cứu khoa học có chất lượng cao và tri thức mới. Đại học còn là một trung tâm văn hóa có chức năng khai hóa xã hội, hướng dẫn dư luận, góp ý về đường lối và chính sách của nhà nước. Do đó, không ngạc nhiên khi các đại học tuyên bố sứ mệnh của họ là phát triển tri thức, khuyến khích học hỏi, và xiển dương hoạt động khoa học nhằm đem lại lợi ích cho cộng đồng.

Với những chức năng như vừa đề cập, vấn đề đặt ra là: chất lượng giáo dục đại học là gì? Cho đến nay, vẫn chưa có ai đề ra một định nghĩa nhất quán, thậm chí không ai giải thích được chỉ tiêu gì để đo chất lượng giáo dục đại học. Tuy nhiên, bởi vì giáo dục đại học bao gồm việc giảng dạy, nghiên cứu khoa học và học tập. Có thể xem ba khía cạnh đó của giáo dục đại học là một hệ thống đặc trưng bởi ba khía cạnh trên. Vì là hệ thống nên phải có đầu vào (input), qui trình (process), và đầu ra (output). Do đó, chất lượng giáo dục đại học là tập hợp một số nguyên tố liên quan đến đầu vào, qui trình đào tạo, và đầu ra, kể cả tiêu chuẩn liên quan đến người thầy, giảng dạy, cơ sở vật chất cho học tập, nghiên cứu khoa học, và cơ sở hạ tầng cũng như dịch vụ dành cho giảng dạy và nghiên cứu khoa học, tình trạng của sinh viên sau khi tốt nghiệp, v.v…

Chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học phụ thuộc vào nhiều yếu tố, kể cả tài chính, đầu tư cho cơ sở vật chất, và quan trọng nhất là con người, mà cụ thể là thành phần giáo sư. Cổ phần hóa có thể làm cho đại học có thêm tiền để đầu tư nâng cao cơ sở vật chất, nhưng còn giáo sư thì tìm ở đâu trong khi ngay trong nước thiếu trầm trọng. Muốn đại học có chất lượng cao thì phải có giáo sư đẳng cấp quốc tế, và lương của những giáo sư này không thấp chút nào. Ngay cả cổ phần hóa đại học cho phép nhà trường có tiền để mướn giáo sư đẳng cấp quốc tế, nhưng chắc gì họ chịu về Việt Nam làm việc trong khi họ đã có cơ sở và sự nghiệp ở nước ngoài.

Ngay cả đại học có tiền đầu tư cho cơ sở vật chất, có tiền mướn giáo sư nước ngoài, có tiền chi cho nghiên cứu khoa học, thì với mục tiêu lợi nhuận, cổ đông phải có lời họ mới đầu tư. Để có lợi nhuận, đại học phải tăng học phí, và hệ quả sau cùng chính là sinh viên. Điều này dẫn đến tình trạng người có khả năng học đại học chỉ giới hạn trong một nhóm con em của những gia đình giàu có, còn con em những gia đình nghèo khó ở vùng sâu vùng xa thì vẫn không có cơ hội theo học đại học. Cổ phần hóa đại học, nếu nhìn theo chiều hướng này, là một kế hoạch nhằm tạo ra một giai cấp thống trị mới dựa trên đồng tiền. Tôi nghĩ rằng những người đang nằm dưới đáy mồ không có ý định kiến tạo Việt Nam thành một xã hội như thế khi họ đã hi sinh trong hai cuộc chiến vừa qua.

Quan trọng hơn, không có bất cứ một bằng chứng nào cho thấy cổ phần hóa sẽ tăng chất lượng giáo dục. Hoạch định chính sách mà không căn cứ vào bằng chứng dễ dẫn đến sai lầm. Làm nghề y nếu sai lầm có thể làm tổn hại một vài người, nhưng hoạch định chính sách giáo dục sai có thể ảnh hưởng đến nhiều thế hệ.

Trong thực tế, chúng ta đã thấy ảnh hưởng của những sai sót về chính sách giáo dục trong quá khứ như thế nào, để ngày nay, cả nước phải hứng chịu sản phẩm giáo dục với chất lượng thấp, và sản xuất ra những "chuyên gia" với những suy nghĩ cực đoan và nguy hiểm. Người Âu Mĩ có câu “Don’t even think about it!” Mượn câu đó, tôi cũng có thể nói: “Cổ phần hóa đại học? chỉ suy nghĩ đến ý đó thôi thì đã là một cái tội.”

NVT

Thứ Hai, 4 tháng 5, 2009

Đánh thức tâm huyết nghiên cứu khoa học như thế nào?

Tại sao nghiên cứu khoa học ở nước ta thua kém các nước trong vùng? Tại sao các đại học Việt Nam quá kém về nghiên cứu khoa học? Theo ý kiến của Phó hiệu trưởng Đại học Khoa học Xã hội Nhân văn ĐHQG HN Lâm Bá Nam thì “Lý do quan trọng khiến nghiên cứu khoa học trong trường ĐH chưa nở rộ chính là do các giảng viên - cán bộ khoa học thiếu tâm huyết …” Tôi muốn tin là ý kiến này đúng, nhưng tôi sợ có phần đơn giản quá. Nếu quả thật giảng viên thiếu tâm huyết, thì vấn đề thực sự là tại sao họ thiếu tâm huyết? Có phải vì lo chạy việc “cơm áo gạo tiền” đã hụt hơi, thì nói gì đến chuyện nghiên cứu khoa học. Có thực mới vực được đạo. Làm sao bảo người ta có tâm huyết làm nghiên cứu khoa học (một lĩnh vực xa xỉ đối với một số người) trong khi cuộc sống quá chật vật?



Kèm theo đây là một lá thư của một bạn trẻ gửi cho một diễn đàn khoa học giải thích tại sao giảng viên trẻ không có cơ hội làm nghiên cứu khoa học (chứ không hẳn là không có tâm huyết). Bạn đọc này muốn dấu tên (vì lí do việc làm) nên tôi không có đề tên trong email.



Tôi thử tưởng tượng một bác sĩ muốn làm nghiên cứu phục vụ cho việc điều trị và mở rộng kiến thức chuyên ngành. Việc đầu tiên là chị ta (hay anh ta) phải lên kế hoạch làm gì, làm ở đâu, làm như thế nào, làm với ai, kinh phí bao nhiêu, v.v… Làm nghiên cứu thực nghiệm đòi hỏi phải có kinh phí. Do đó, việc đầu tiên vẫn là “tiền đâu”? Bệnh viện và trường đại học không có ngân sách cho nghiên cứu khoa học, do đó gõ cửa hai nơi này chỉ tốn thì giờ và công sức.



Nguồn kế tiếp là Sở khoa học và công nghệ (KHCN), nhưng thủ tục khác rắc rối, rườm rà, và đòi hỏi thời gian. Hãy cho là có thời gian để chuẩn bị đơn xin tài trợ, vấn đề kế tiếp đặt ra: ai là người sẽ duyệt đề cương nghiên cứu? Những nghiên cứu khoa học chuyên sâu đòi hỏi chuyên gia chuyên sâu mới có thể hiểu và đánh giá đúng giá trị của công trình nghiên cứu. Các chuyên gia này [nói theo người Mĩ] phải có “track record”, tức là phải từng có công trình nghiên cứu đã được công bố trên các tập san khoa học quốc tế, hay nói ngắn gọn là “có tên có tuổi”. Nhưng ở nước ta, rất thiếu những chuyên gia có track record. Trong bối cảnh thiếu chuyên gia có track record, Sở KHCN đành phải sử dụng người địa phương không có kiến thức chuyên sâu duyệt xét đề cương nghiên cứu. Vì không quen với đề tài và thiếu kiến thức chuyên ngành, cho nên các chuyên gia này có thể quyết định sai, bác bỏ đề cương nghiên cứu. Một lần thất bại có thể còn chịu được, nhưng đến lần thứ 2, thứ 3 thì “nhất quá tam”, người có hăng hái làm nghiên cứu đi nữa cũng đành bỏ cuộc và bất cần đến nghiên cứu khoa học. Điều này có thể dẫn đến một hệ quả không công bằng cho người muốn làm nghiên cứu. Thế là đất nước thiệt thòi.



Con đường kế tiếp là xin kinh phí từ Bộ, nhưng thủ tục chẳng những rườm rà hơn, mà xác suất thành công thì gần như là con số 0. Hầu như không một bác sĩ trẻ nào nghĩ đến chuyện xin kinh phí từ Bộ, bởi vì họ cho rằng ở “ngoài đó”, người ta chỉ dành kinh phí cho người quen biết, cho những “cây đa cây đề”, cho những người có danh xưng “sĩ” và “sư” trước tên họ mà thôi. Mà cho dù có can đảm nộp đơn xin tài trợ đi nữa, thì các bác sĩ trẻ cũng không tin là đơn của họ được duyệt xét một cách công bằng, đơn giản vì thiếu chuyên gia có trình độ chuyên sâu, và tình trạng bè phái. Ngay cả những “cây đa cây đề” cũng rất rất hiếm người có “track record” thì nói gì đến chuyện duyệt xét đề cương khoa học cho công bằng.



Đó là chưa kể đến những tiêu cực, “lăng nhăng” đằng sau những đề án nghiên cứu. Nói thẳng ra, đối với nhiều người cây đa cây đề, làm nghiên cứu là một cách “đánh quả”, chứ chẳng phải vì mục tiêu khoa học cao cả nào hết. Theo Ts Phạm Bích San, trong bài “Tham nhũng trong khoa học biến hóa khôn lường” thì “Trong nhiều trường hợp quan chức lấn sân sang nghiên cứu khoa học, không vì mục đích khoa học mà vì mục đích cá nhân, người ta đánh giá rằng mức độ thất thoát có thể lên đến 40% tổng kinh phí cho mỗi đề tài nghiên cứu khoa học.” Kinh khủng! Thất thoát đến 40%! Nếu mỗi năm Nhà nước chi ra 200 triệu USD cho nghiên cứu khoa học, con số này có nghĩa là 80 triệu USD rơi vào tay những người tham nhũng dưới danh hiệu “nghiên cứu khoa học”! Kinh khủng!



Câu chuyện tưởng tượng trên đây thật ra không là tưởng tượng chút nào, mà đã và đang xảy ra trong thực tế. Vấn đề do đó là tổ chức cung cấp kinh phí cho nghiên cứu vẫn còn quá hạn chế và tập trung. Tôi cho rằng cách tổ chức và phân tầng kiểu đề án cấp Nhà nước, cấp Bộ, cấp tỉnh thành, v.v… là một cơ chế chẳng những mang tính vô lí, mà còn dã man, dã man ở chỗ nó tiêu diệt tài năng của biết bao nhiêu người trẻ muốn làm khoa học, nó kiềm hãm tài năng ở những vùng sâu xa. Thật vậy, nếu một bác sĩ ở vùng sâu xa những có ý tưởng nghiên cứu mà chỉ có ở địa phương anh mới là nơi lí tưởng để tiến hành, thì anh ta sẽ không có cơ hội làm bởi vì anh ta chỉ là một bác sĩ địa phương! Tôi chưa thấy nước nào trên thế giới có cách phân tầng công trình nghiên cứu quái gở như ở nước ta. Do đó, tôi nghĩ việc đầu tiên là nên xóa bỏ ngay cái cơ chế phân cấp nghiên cứu và ngân sách nghiên cứu theo kiểu bao cấp như Nhà nước, Bộ, tỉnh thành.



Kinh nghiệm ở Mĩ và các nước tiên tiến, người ta chỉ cần vài cơ quan quản lí ngân sách nghiên cứu khoa học do chính giới khoa học luân phiên quản lí. Mọi người dân và chuyên gia, bất kể ở địa phương nào, bất kể cấp nào, đều có quyền nộp đề cương nghiên cứu, và đề cương sẽ được duyệt xét theo các tiêu chuẩn được công bố minh bạch trên internet.



NVT



===



“From: Sent: Wednesday, April 29, 2009 2:57 AM Subject: Re: Thao luan khoa hoc



Vừa rồi em có đọc một số bài bình luận của các anh chị về chất lượng nghiên cứu ở Việt nam, nhất là
bài của anh Tuấn ở trên báo Tia Sáng. Theo em lý do của tình trạng trên cũng còn có thể từ một vài nguyên nhân như sau:



Thông thường mấy năm đầu một bạn trẻ mới ra trường về làm ở một đơn vị nghiên cứu thì họ không được tham gia nghiên cứu nhiều, họ cũng không có background về nghiên cứu, họ thường chỉ là người chạy việc (công văn, giấy tờ, khảo sát, điều tra...)



Sau vài năm nếu may mắn được đi học nước ngoài thì lúc này họ mới được học hành nghiêm túc về phương pháp nghiên cứu, làm thực nghiệm, viết bài... Khi trở về nước, nhiều người cũng rất tâm huyết, thích làm nghiên cứu thì họ lại gặp nhiều trở ngại từ môi trường:




- Có một số chuyên ngành hẹp chỉ có kinh phí cho triển khai, hay làm theo dự án, chứ khó có kinh phí cho những nghiên cứu xuất phát từ những ý tưởng cá nhân




- Người ta hay phân vùng khoa học cho từng người, mỗi người phụ trách một lãnh vực (thực chất là phân kinh phí lĩnh vực triển khai và nghiên cứu), những người khác muốn làm một lĩnh vực của ai đó cũng khó vì nó đã thuộc sự sở hữu của một vài đối tượng dù là họ có năng động xin kinh phí bên ngoài thì cũng bị cản trở như đi nói xấu sau lưng làm người ta nản lòng.



- Cơ chế làm việc cản trở đôi khi không phải do cán bộ lãnh đạo mà còn do chính những nhóm làm việc ngang tầm do không có tiêu chuẩn rõ ràng, khách quan để đánh giá, người tốt kẻ xấu lẫn lộn, người ta dùng dư luận để điều khiển lẫn nhau.



- Chưa thấy được benefit của công bố quốc tế, trong khi đó làm dự án đơn giản và dễ dàng hơn nên người ta nghiêng về làm dự án hơn.



- Cuối cùng sau khi làm việc một thời gian thấy mệt mỏi khó khăn, môi trường công sở đầy đố kỵ, ghen ghét (cội nguồn từ tiêu chuẩn đánh giá không rõ ràng) thì người ta bỏ ra ngoài làm ở các tổ chức NGO, suy cho cùng thì cơm áo gạo tiền cũng quan trọng, nếu trong nhà nước không được sử dụng thì ra ngoài làm.



Cho nên trong những năm gần đây có rất nhiều người trẻ tuổi sau khi được đào tạo về, họ làm trong các cơ quan của nhà nước một thời gian đã bỏ ra ngoài làm, nhiều bạn của em cũng đã ra ngoài làm rồi. Họ chán nản vì không được đánh giá công bằng, vì môi trường làm việc trì trệ, đầy sự đố kỵ. Khi nào tiêu chuẩn bài báo quốc tế được đưa vào tiêu chuẩn bầu bán thay cho các tiêu chuẩn khác như đảng viên... thì mới giữ chân được những người trẻ có năng lực và thúc đẩy họ tích cực nghiên cứu và công bố quốc tế. Tình trạng chung của các cơ quan công sở nhà nước đều như vậy.



Những người không đi học nước ngoài thì họ càng ít quan tâm đến bài báo hơn, trừ phi nếu nó trở thành tiêu chuẩn tốt nghiệp PhD hay đánh giá kết quả đề tài.



Em thiết nghĩ ngoài việc hỗ trợ cho những nhóm nghiên cứu những cơ hội nghiên cứu, trong trường hợp có thể thì Quĩ nên tăng cường ảnh hưởng của mình tác động tới chính sách khoa học của nhà nước như những kiến nghị của anh Tuấn trong bài đăng trên báo Tia Sáng ... thì đó sẽ là những nguồn động lực thúc đẩy sự phát triển của khoa học nước nhà.



Xin anh đừng để tên và địa chỉ email của em khi forward email này cho nhóm.



Chúc anh mạnh khoẻ.



Kính thư”



====



http://tuanvietnam.net/vn/thongtindachieu/6764/index.aspx



Đánh thức tâm huyết nghiên cứu khoa học như thế nào?



"Lý do quan trọng khiến nghiên cứu khoa học trong trường ĐH chưa nở rộ chính là do các giảng viên- cán bộ khoa học thiếu tâm huyết… "- ông Lâm Bá Nam (Phó Hiệu trưởng, Trường ĐH Khoa học xã hội- Nhân văn- ĐH QGHN).



Tạo “thương hiệu” bằng nghiên cứu khoa học



Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐH Quốc gia HN) là một trong những trường ĐH có tiềm lực nghiên cứu khoa học (NCKH). Hệ thống các đề tài NCKH ở trường khá phong phú, luôn luôn có khoảng 90 đề tài, trong đó, một nửa số đề tài thuộc cấp quốc gia. Lợi thế của trường là có đội ngũ cán bộ giảng viên- NCKH đông đảo, trên 80% thạc sỹ, 40% tiến sỹ.



Trong đó, nghiên cứu ứng dụng của nhà trường chiếm 1/3, còn lại là các đề tài NCKH cơ bản. Đây cũng là thế mạnh của trường.



Các đề tài khoa học xã hội - nhân văn có đặc thù không dễ nhìn thấy ngay ở hiệu quả ứng dụng. Nói vậy, không có nghĩa NCKH lĩnh vực này phi thực tế. Ngược lại, những nghiên cứu cơ bản của nhà trường rất quan trọng, làm nền tảng lý luận để nhà nước xây dựng các chủ trương, chính sách định hướng, phát triển.



Tiềm năng là một lợi thế, nhưng quan trọng nhất là tâm huyết của đội ngũ giảng viên phải được “đánh thức”, nhen nhóm ở họ ngọn lửa say mê, coi NCKH là một công việc không thể thiếu trong toàn bộ quá trình và tổ chức hoạt động đào tạo.



Đồng tiền chưa phải là “vật cản”



Thực ra, đồng tiền chưa phải là “vật cản” công tác NCKH của người thầy. Lý do quan trọng khiến NCKH trong trường ĐH chưa nở rộ chính là do các giảng viên - cán bộ khoa học thiếu tâm huyết. Nói cách khác, do lãnh đạo nhà trường không biết cách khơi gợi, nhen nhóm và tạo những điều kiện cùng động lực NCKH cho họ.



Mời đọc thêm:

Tiền ít thì trí phải "giàu"Giá trị thực của nghiên cứu khoa học

Trường đại học hạn chế nghiên cứu khoa học của sinh viên?

Đại học hay phổ thông “cấp 4”?

Nghiên cứu khoa học: Cần cả số lượng và chất lượng



Trước kia, cuộc sống cả xã hội nói chung, các trường ĐH nói riêng rất gian khổ nhưng các giảng viên vẫn say mê dạy học, say mê NCKH. Các nhà giáo làm được nhiều công trình nghiên cứu chỉ từ trách nhiệm, tâm huyết của bản thân mình. Còn giờ đây?



Vì vậy, nhà trường xác định vừa coi NCKH là nhiệm vụ bắt buộc của mỗi giảng viên, vừa tìm giải pháp kích thích không khí học thuật trong nhà trường.



Để chuẩn hóa kiến thức và bằng cấp, nhà trường quy định bắt buộc: Hàng năm mỗi giảng viên đều phải có công trình NCKH công bố trên các tạp chí khoa học, các hội thảo khoa học quốc gia hoặc tham gia một đề tài NCKH từ cấp cơ sở đến cấp nhà nước.



Chúng tôi khuyến khích cán bộ trẻ đăng ký đề tài ở bất cứ cấp nào, tùy năng lực họ tự xác định. Có thể đề tài cấp cơ sở chỉ được hỗ trợ khoảng 10 triệu đồng, nhưng đó chính là điều kiện để cán bộ trẻ tham gia nghiên cứu. Trong một chừng mực nào đó, những đề tài cá nhân cũng có những đóng góp nhất định về mặt khoa học, là cơ sở hình thành nên lực lượng cán bộ khoa học trong nhà trường.

Nhà trường xác định: Bộ môn là mũi nhọn về học thuật và ngành đào tạo, có vai trò quan trọng trong phát triển khoa học, quy định phải tổ chức seminar đều đặn. Sau một vài seminar đó thì tổ chức tọa đàm khoa học ở các khoa và bộ môn trực thuộc, rồi mở rộng ra cả đội ngũ khoa học bên ngoài, chú trọng đặc biệt những hội thảo khoa học quốc tế và khuyến khích tất cả giảng viên tham gia.



Cần có chính sách thỏa đáng



Đáng tiếc, hiện nay, chúng ta còn tồn tại những chính sách bất hợp lý. Nhà nước phân biệt cán bộ nghiên cứu của Viện Khoa học Xã hội Việt Nam với các cán bộ nghiên cứu là giảng viên của Trường ĐH KHXH và NV. Trong khi số lượng các đề tài nghiên cứu khoa học của giảng viên nhà trường được công bố không kém so với Viện.



Hàng năm, Viện Khoa học Xã hội Việt Nam được đầu tư tài chính để thực hiện các "đề tài tiềm năng" (cấp viện). Tất cả cán bộ đều được tham gia nghiên cứu. Còn chúng tôi chỉ được đăng ký trong hệ thống đề tài của Nhà nước, hạn chế số cán bộ tham gia nghiên cứu.



Mức quy định về kinh phí đối với đề tài NCKH các cấp của trường cũng ít hơn nhiều so với các đề tài cấp tương đương của các nhà khoa học ở Viện. Cụ thể: Đề tài cấp bộ của trường chỉ được cấp kinh phí bằng 1/3 của Viện.



Thiết nghĩ, không thể áp dụng chính sách đầu tư NCKH cho các giảng viên ĐH như một nhà giáo thông thường, vì ngoài danh nghĩa là nhà giáo, họ còn là một cán bộ NCKH.



Cũng không nên quy định chuẩn thời gian giảng dạy và NCKH của giảng viên “cứng” như hiện nay. Giáo sư phải dành nhiều thời gian cho NCKH hơn giảng dạy. Điều tốt nhất là Bộ GD- ĐT hãy giao quyền tự chủ cho các trường ĐH trong quản lý khoa học.



Ông Tạ Đức Thịnh - Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, Bộ Giáo dục- Đào tạo: "Thiếu cơ chế khuyến khích giảng viên NCKH"



- Ông đánh giá thế nào về công tác NCKH của giảng viên trong các trường ĐH, CĐ hiện nay của cả nước?



Công tác NCKH của giảng viên các trường ĐH, CĐ trong những năm gần đây tương đối được quan tâm và tăng cường hơn trước, nhưng vẫn chưa đáp ứng yêu cầu. Nguyên nhân quan trọng nhất là thiếu cơ chế, chính sách tạo động lực, khuyến khích giảng viên tham gia NCKH, đặc biệt là trong những lĩnh vực khó và phức tạp.



- Bộ GD- ĐT quy định: Giảng viên có trách nhiệm dành 30% thời gian làm việc cho hoạt động NCKH. Hiện nay, việc triển khai thực hiện quy chế này của các giảng viên như thế nào? Bộ thực hiện quản lý nội quy này thế nào?



Trong quy chế làm việc đối với giảng viên, Bộ GD- ĐT quy định trung bình một giảng viên làm việc 1760 giờ/năm, trong đó, giảng dạy là 900 giờ, NCKH là 500 giờ và các công việc khác là 360 giờ. Căn cứ theo Quyết định này thì mỗi giảng viên phải dành khoảng 30% thời gian cho công tác NCKH.



Thời gian quy định này chưa phải là nhiều và không làm khó cho các giảng viên. Bởi hoạt động NCKH của giảng viên trong trường ĐH, CĐ rất đa dạng, gồm nhiều loại hình, ngay cả một số nội dung đào tạo cũng được tính và chuyển đổi sang giờ NCKH (như hướng dẫn NCS, học viên cao học, hướng dẫn sinh viên làm NCKH…)



Tuy nhiên, không phải trường nào, giảng viên nào cũng thực hiện được như vậy. Lý do là khối lượng giờ dạy lớn, quá tải, nhất là đối với giảng viên dạy các môn khoa học cơ bản và các môn khoa học xã hội.



Việc quản lý thực hiện Quyết định nêu trên của Bộ gặp một số khó khăn do khối lượng công tác giảng dạy của các trường rất lớn, đội ngũ cán bộ giảng dạy đạt chuẩn của các trường chưa tăng kịp với quy mô đào tạo.



- Theo ông, yếu nhất của công tác NCKH hiện nay là gì? Do nguyên nhân nào: Cơ chế? Tài chính hạn hẹp? Do khối lượng công việc dạy nặng quá? Hay do thiếu điều kiện cơ sở vật chất các trường? Trong các nguyên nhân, nguyên nhân nào là quan trọng nhất?



Điểm yếu của công tác NCKH hiện nay là chưa đáp ứng được yêu cầu của ngành, của xã hội. Ví dụ việc nghiên cứu về giống lúa đạt sản lượng cao trong những năm qua đạt hiệu quả tốt nhưng nay thị trường đang đòi hỏi các nhà khoa học phải đưa ra được giống lúa không chỉ có sản lượng cao mà còn phải đạt chất lượng tốt để cạnh tranh với các nước xuất khẩu gạo trong khu vực và trên thế giới.



Các nguyên nhân nói trên đều đúng, nhưng lý do quan trọng là thiếu cơ chế khuyến khích các giảng viên NCKH, các cơ quan quản lý chưa có được bộ công cụ kiểm định chất lượng NCKH theo chuẩn quốc tế, hoạt động sở hữu trí tuệ ở một số trường ĐH, CĐ còn xem nhẹ, chưa có bộ phận chuyên trách đảm nhiệm nên việc nghiên cứu triển khai, chuyển giao công nghệ còn những hạn chế.



Nguyên Nhung (ghi)

Chủ Nhật, 3 tháng 5, 2009

Bàn thêm về cúm H1N1: tên gọi, qui mô, xét nghiệm

Bàn về “cúm danh”

Cho đến hôm thứ Tư tuần vừa qua, thế giới vẫn còn gọi là “cúm heo” (swine flu). Một quan chức của WHO là bác sĩ Fukuda hùng hồn tuyên bố rằng virút mới là virút cúm heo, và WHO không có ý định gọi một tên nào khác cả. Ấy thế mà đến hôm thứ Năm, WHO âm thầm sửa tên cúm thành “influenza A(H1N1)”, hay “cúm A(H1N1)”. Không ai tắm ở một dòng sông 2 lần.

Trong vấn đề cúm danh này, tôi thấy phía Mĩ rất nhất quán. Các quan chức của CDC (Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa bệnh của Mĩ) thì nhất quyết không chịu gọi là cúm heo ngay từ đầu. Ngay cả khi một phóng viên đã vô tình dùng chữ “cúm heo” liền bị các chuyên gia của CDC lên lớp một cách thê lương!

Tuy nhiên, cho dù tên của dịch có thay đổi đi nữa, nhưng virút thì không. Giới khoa học đã xét nghiệm các đặc tính di truyền của virút H1N1 cho biết phần lớn xuất phát từ virút từng được biết là nhiễm heo. Dù sự thật là thế, nhưng còn một sự thật khác: chưa có bằng chứng nào cho thấy heo lây truyền H1N1 sang người trong đợt dịch này. Nhưng vì nhiều lí do, chẳng ai muốn đề cập đến chuyện này!

Vấn đề gọi tên cúm và dịch không chỉ đơn thuần là vấn đề khoa học, mà còn chịu sự chi phối của văn hóa. Ở Mĩ, gọi “cúm heo” có thể gây tác hại đến kĩ nghệ nuôi và xuất khẩu heo. Người phát ngôn của WHO, Fiona Fleck, cho biết sở dĩ lúc đầu WHO gọi là “cúm heo” bởi vì một phần lớn của virút này thật sự là virút cúm heo. Nhưng như nói trên, virút không ảnh hưởng đến heo, chưa được phát hiện ở heo, và heo cũng chưa lây truyền. Do đó, giải thích của bà Fleck xem ra không thuyết phục và thiếu tính khoa học.

Vấn đề là gọi “cúm heo” làm cho một số người hiểu lầm rằng là cúm xuất phát từ heo, và người ta không dám tiêu thụ thịt heo, và làm ảnh hưởng đến kinh tế. Ở Việt Nam đã có người quan tâm đến vấn đề này, đã có quan chức từ Bộ công thương nói rằng sẽ cấm nhập thịt heo khi cần thiết! Không biết khi tuyên bố như thế này, ông quan chức đó có biết rằng 50% heo đều có virút H1N1 không? Thế còn heo nuôi ở Việt Nam thì sao? Chúng ta có đủ tự tin để nói rằng heo nuôi ở Việt Nam sạch hơn heo nuôi ở Mĩ ?

Qui mô cúm H1N1

Cúm A(H1N1) xem ra không lớn như giới truyền thông đưa tin vào tuần qua. Trước đây, Mexico báo cáo có trên 2500 ca mắc bệnh “cúm heo” nay gọi là cúm A(H1N1), nhưng con số thực sự thì chỉ phân nửa con số vừa đề cập. Trong số 906 ca nghi ngờ bị cúm ở Mexico được xét nghiệm, chỉ có 397 ca (hay 44%) nhiễm virút H1N1. Trong số 397 ca bị nhiễm H1N1, 16 người chết. Như vậy, tỉ lệ tử vong vì nhiễm H1N1 là 4% (chứ không phải 26,5% như ông Cục trưởng Cục trưởng Cục y tế dự phòng nói hồi tuần qua).

Một số ca bệnh được phát hiện ở Đan Mạch, Pháp, Nga, Hồng Kông và Hàn Quốc vào hôm thứ Sáu, nhưng các ca bệnh này chưa được xác định bởi WHO. Mĩ báo cáo 141 ca ở 19 bang.

Không ai biết những con số trên có ý nghĩa gì, nhưng các chuyên gia y tế cho biết con số phơi nhiễm có thể sẽ tiếp tục gia tăng, nhưng số ca tử vong thì giảm dần dần. Dịch cúm có thể giảm trong tương lai gần, vì các virút cúm không có cơ hội phát triển trong điều kiện nóng và ẩm vào mùa hè, nhưng có thể quay lại vào mùa đông.

Phân tích virút H1N1 lần này cho thấy virút không mang những dấu ấn nguy hiểm như virút phát hiện trong đại dịch 1918, nhưng các chuyên gia của CDC cho biết họ vẫn không hiểu nhiều về virút thủ phạm của đại dịch 1918 cũng như các virút khác đã từng gây ra nhiều trận dịch trong quá khứ.
Tổ chức y tế thế giới cho biết các vắcxin sử dụng chống cúm vào mùa đông thường không có hiệu quả phòng chống virút A(H1N1), nhưng họ đang thảo luận với các công ti dược để sản xuất một vắcxin mới, và khoảng 4-6 tháng sẽ có.

Tác động

Ảnh hưởng của cúm H1N1 đã bắt đầu thấy rõ. Hôm thứ Sáu, một chuyến bay của hãng hàng không United với 245 hành khách từ Munich đáng lẽ đáp xuống phi trường Dulles Airport (Washington) nhưng lại phải đáp ở Boston vì một hành khách bị cúm mà phi hành đoàn nghi là cúm heo! Ở New York, một trường học bị đóng cửa suốt một tuần vì một số học trò ở đây bị cúm.

Xét nghiệm

Hôm nay đọc báo thấy Viện vệ sinh dịch tễ trung ương tuyên bố rằng “Việt Nam tự xét nghiệm được cúm A (H1N1)”. Cũng là một tin đáng chú ý, bởi vì ngay cả Mexico cũng phải gửi mẫu sang CDC ở Atlanta bên Mĩ để xét nghiệm, thế mà Việt Nam ta tự làm được thì tuyệt vời quá. Tôi vội vào trang nhà của Viện này xem phương pháp của họ làm ra sao, nhưng hoàn toàn chẳng có thông tin nào cả. Thật ra, ngay cả thông tin về H1N1 cũng không có!

Tôi vào trang nhà của CDC để tìm hiểu xem phương pháp xét nghiệm H1N1 là gì, thì thấy họ nói rằng các phương pháp xét nghiệm nhanh ứng dụng trong việc xét nghiệm bệnh cúm thông thường có thể sử dụng để xét nghiệm H1N1, nhưng (quan trọng: nhưng) các phương pháp này có thể phát hiện virút loại A và B. Virút mà chúng ta quan tâm là virút loại A, và ngay cả CDC cũng chưa có dữ liệu để sử dụng kết quả xét nghiệm liên quan đến A(H1N1) như thế nào. Nói cách khác, có thể sử dụng các phương pháp xét nghiệm thông thường, nhưng còn việc diễn giải kết quả liên quan đến H1N1 thì … chưa biết. CDC còn cho biết các phương pháp xét nghiệm nhanh thường có độ sensitivity (nhạy) rất thấp (chỉ khoảng 50-70%), nhưng đối với virút H1N1 thì chưa ai biết độ nhạy là bao nhiêu.

Nhưng đó cũng mới là xét nghiệm bước đầu. Một khi kết quả dương tính, vẫn còn phải xét nghiệm bằng RT-PCR (tức là reverse-transcription polymerase chain reaction) hay nuôi cấy (viral culture) để biết chắc chắn virút là H1N1. Nhưng để làm chuyện này, chúng ta phải biết cấu trúc của virút H1N1 đang hoành hành. Không hiểu làm sao các chuyên gia ở Việt Nam biết được trong khi CDC còn chưa biết?

Quay lại trang web của Viện vệ sinh dịch tễ trung ương, tôi thấy trang đầu có những thông tin linh tinh chẳng liên hệ gì với khoa học và y học cả. Lại có những đường dẫn đến WHO, UCLA, Viện Pasteur Paris, tập san y học NEJM, v.v… Chẳng hiểu mấy tổ chức này có trả tiền để Viện đưa lên trang đầu không? Chắc là không. Thế thì đặt mấy đường dẫn này để làm gì? Quảng cáo không công? Thậm chí họ còn dịch sai tên của tập san “New England Journal of Medicine” là “Tạp chí Y học Anh”. Trời đất ơi! Một Viện vệ sinh dịch tễ trung ương mà còn không hiểu tập san này là của Mĩ. Thất là hết ý!

Nói tóm lại, dịch cúm H1N1 lần này tuy có qui mô đa quốc gia, nhưng có lẽ nguy cơ đại dịch không cao như những dữ liệu ban đầu cho thấy. Ngoài ra, cần phải cẩn thận với những tuyên bố của phía Việt Nam về việc có thể xét nghiệm virút H1N1, vì nói thì dễ nhưng phương pháp làm có lẽ không đơn giản như các quan chức tuyên bố.

NVT

Thứ Sáu, 1 tháng 5, 2009

Lại bàn về văn hóa sợ hãi qua vụ cúm H1N1

Đặt tên gì cho cúm

Khi dịch cúm mới xảy ra ở Mexico, người ta gọi là "cúm heo" (swine flu), có lẽ vì địa điểm xuất phát gần một trang trại nuôi heo công nghiệp. Cách gọi này làm ảnh hưởng đến kinh tế của các nước không phải là "nạn nhân" như Thái Lan, bởi vì nó gây ấn tượng rằng heo chính là thủ phạm của nạn dịch lần này, và việc xuất khẩu heo của họ bị hạn chế. Nhưng trong thực tế thì các virút phát hiện ở bệnh nhân chẳng có liên quan gì đến heo! Có người đề nghị theo truyền thống y tế là nên gọi "cúm Mexico" (Mexico flu) hay "cúm Bắc Mĩ" (North America flu), và trong thực tế đã có người gọi như thế. Nhưng có lẽ do lí do chính trị hay kinh tế nào đó, người Mĩ không chịu gọi là "cúm Bắc Mĩ", dù trong thực tế cúm xuất phát từ vùng này (và theo thông lệ y khoa phải gọi tên từ vùng xuất phát). Ngày hôm qua, Tổ chức Y tế Thế giới chính thức đổi tên là "Influenza A(H1N1)", hay theo tiếng Việt là cúm A/H1N1 cho gọn.

Chỉ nhìn qua cách đặt tên cúm, chúng ta có thể người phương Tây có thiên vị. Trước đây, khi dịch H5N1 xảy ra, họ thoải mái gọi đó là "Asian flu" và "bird flu" một cách thoải mái, mà chẳng thấy nước Á châu nào phản đối. Phải chăng Á châu thiếu đoàn kết, hay thiếu thực lực chính trị và khoa học để gây ảnh hưởng về cách gọi tên cúm. Cần nói thêm rằng, trong trận cúm đó, một số báo chí của người Việt ở Mĩ không ngần ngại gọi là ... "cúm Hà Nội". Thật là dã tâm!

Khi dịch cúm lan rộng, một số nước (như Nga chẳng hạn) tuyên bố rằng họ cấm nhập cảng thịt heo từ Mexico, Mĩ, và Canada. Ngay lúc đó, các nhà khoa học và dân biểu Mĩ đã nói rằng một lệnh cấm như thế không có cơ sở khoa học (một cách nói gián tiếp mỉa mai nói rằng Nga chẳng hiểu gì về khoa học!) bởi vì virút tìm thấy ở vài bệnh nhân lúc đó không phải xuất phát từ heo, và thịt heo không có hàm chứa virút H1N1. Cũng có thể Nga hiểu về khoa học, nhưng muốn làm như "ta đây" để làm xấu Mĩ một cú chơi. Cũng có thể mấy quan chức Nga đúng là dốt về khoa học, nên nói bừa. Chúng ta không biết. Nhưng chúng ta biết rằng, cho đến nay, heo vô tội. Trong bài trả lời phỏng vấn của Thời báo Kinh tế Sài Gòn tôi cũng phân tích tại sao thịt heo vô can. Ấy thế mà Việt Nam cũng có vẻ muốn theo Nga, với một quan chức trong Bộ công thương nói rằng họ sẽ sẵn sàng cấm nhập cảng thịt heo! Phản ứng của quan chức Việt Nam có phần cực đoan, và có thể làm cho thế giới cười, nhất là trong tình trạng vệ sinh thực phẩm hiện nay ở nước ta. Chúng ta hãy giữ gìn sạch sẽ cái sân nhà cái đã, rồi mới nói chuyện cấm đoán nhập cảng từ nước khác.

Truyền thông và văn hóa sợ hãi


Cứ mỗi lần có dịch cúm là tôi lại nghĩ ngay đến phản ứng của giới truyền thông, những phản ứng mà tôi đặt trong phạm trù mà các nhà xã hội học gọi là "văn hóa sợ hãi" (culture of fear), hay nói như Susan Sontag là “distress culture”, vốn càng ngày càng bám rể trong trong các xã hội Tây phương. Cái văn hóa này sợ hãi này sản sinh ra những khải huyền tưởng tượng, những cái bóng tận thế. Sống trong cái văn hóa này, con người cảm thấy mối đe dọa lớn nhất đến là sự mất niềm tin và khả năng đối phó với vấn đề bằng lí trí. Một điều trớ trêu là khi xã hội càng ngày càng an toàn hơn, con người lại tìm cách sản xuất ra những nỗi bất an. Chẳng hạn như ở nước ta, bây giờ là thời đại hòa bình, chúng ta không sợ chết vì bom đạn nữa, nhưng lại sợ chết vì những vấn đề mà chúng ta chưa từng có xa xỉ để quan tâm đến. Do đó, có người khôi hài đề nghị rằng thước đo về tiến bộ xã hội nên là mức độ sợ hãi của quần chúng!

Trong một nghiên cứu thú vị về ảnh hưởng của việc đưa tin liên quan đến cúm gia cầm ("Avian flu: the creation of expectations in the interplay between science and media -- cúm chim: quá trình xây dựng kì vọng trong mối tương tác giữa khoa học và truyền thông, đăng trên tập san Sociology of Health and Illness năm 2007, số 29) tác giả lí giải rằng giới truyền thông phương Tây sử dụng một chiến lược khá thông minh, đó là nhắc nhở chúng ta về trận đại dịch quá khứ (như đại dịch Tây Ban Nha năm 1918 (với trên 50 triệu người chết) để nuôi dưỡng một bối cảnh hoang mang. Họ cũng ghi nhận một chiến lược thông tin khác là sử dụng những con số lớn (như hàng triệu) và những biến cố cảm tính (như tử vong) trong quá khứ để khuất lấp qui mô của vấn đề hiện tại. Chính vì thế mà chúng ta hay nghe đến con số hàng triệu, thậm chí hàng tỉ người chết nếu cúm xảy ra, nhưng chúng ta không nghe rằng chỉ chưa đầy 30 trường hợp thật sự nhiễm cúm H1N1!

Năm 2005, khi dịch cúm H5N1 xảy ra, báo chí trong nước cũng như ở các nước phương Tây rất ồn ào về một viễn cảnh rùng rợn với hàng triệu người chết, nhưng tôi nghĩ một đại dịch như thế khó có thể xảy ra. Tôi viết một loạt cả 10 bài dựa trên các lí luận dịch tễ học mà tôi học từ nhà trường để thuyết phục rằng đại dịch vì SARS hay H5N1 không thể xảy ra. Có báo đăng bài của tôi liền bị "cấp trên" (mà tôi đoán là Ban tuyên giáo trung ương) cảnh cáo! Họ nnói tại sao tờ báo dám đăng một bài đi ngược lại chủ trương của Nhà nước. Hú vía, tôi -- tác giả -- không có vấn đề gì, nhưng các bạn trong ban biên tập bị khiển trách một trận nghe nói cũng "tơi bời hoa lá".

Nhưng còn lần này thì sao? Ngay từ những ngày đầu tôi phân tích rằng trận dịch này hội đủ 3 điều kiện của một đại dịch. Những đó mới là điều kiện, chứ chưa đủ. Vì thế, cũng rất khó đoán rằng một đại dịch H1N1 sẽ xảy ra trong tương lai. Cho đến hôm nay (2/5/2009) thì tình hình có vẻ khả quan hơn, vì không có báo cáo thêm số ca mắc bệnh. Nhìn qua bảng số liệu của WHO về số ca bị nhiễm và tử vong, chúng ta thấy một điều rất rõ ràng là trong số 2500 ca nghi bị "nhiễm cúm heo" ở Mexico, chỉ có 26 ca được xét nghiệm và khẳng định là nhiễm H1N1. Như vậy, qui mô dịch H1N1 không lớn như người ta hằng tưởng.

Xu hướng đưa tin về dịch cúm gia cầm làm cho thế giới hốt hoảng. Một số người đã vội vàng tuyên bố một cơn đại dịch sẽ xảy ra nay mai với hàng trăm triệu người chết. Theo tôi, đó là một tiên đoán quá vội vàng và thiếu cơ sở khoa học, bởi vì không ai biết trước nạn dịch sẽ bùng phát hay được khống chế như thế nào; không ai biết được có bao nhiêu người bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, chúng ta biết rằng y học thế kỉ 21 khác với y học đầu thế kỉ 20. Việc so sánh về khả năng dịch cúm gia cầm H1N1 với nạn dịch năm 1918 ở Tây Ban Nha có vẻ gượng ép vì không đúng chỗ. Vào thời đó (năm 1918) Âu châu đang bị suy yếu kinh tế sau 4 năm chiến tranh, và việc phát triển các phương tiện cấp cứu cũng như vắcxin chống cúm rất hạn chế.

Trường hợp bệnh SARS là một ví dụ gần nhất nhưng mang tính cổ điển nhất. Khi bệnh SARS được phát hiện vào năm 2004, WHO và một số chính phủ Tây phương tiên đoán sẽ có hàng triệu người chết và nền kinh tế toàn cầu sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Nhưng thống kê cho thấy chưa đến 800 người không may bị chết trong số 8.400 người bị bệnh SARS. Con số tử vong tuy thấp nhưng vẫn là một sự mất mát lớn, nhưng không thể nói đó là một đại dịch được.

Nên nhớ rằng dịch cúm heo hay cúm H1N1, cúm H5N1, SARS, v.v... chưa phải là một vấn nạn y tế công cộng, bởi vì so với các cúm khác thì các loại cúm này chỉ là một vấn đề nhỏ. Mỗi năm có khoảng 250.000 đến 500.000 người chết vì bệnh cúm trên thế giới; khoảng 1 triệu đến 2,7 triệu người, phần lớn ở Phi châu, chết vì bệnh sốt rét; ngay cả bệnh lao (vâng, bệnh lao) vẫn giết chết gần 2 triệu người hằng năm, và 98% những người chết vì lao sống trong các nước đang phát triển; tai nạn giao thông (kể cả tai nạn xe, tàu) giết chết 300.000 người Á châu hằng năm, v.v... Phải đặt vấn đề cúm trong bối cảnh như thế để chúng ta nhận thức rằng chúng ta còn nhiều vấn đề lớn và nghiêm trọng khác.

Virút và bệnh tật đã, đang và sẽ tồn tại cùng chúng ta trong cuộc sống; chúng ta không có cách nào loại trừ chúng hoàn toàn. Vấn đề không phải là tìm cách loại trừ chúng (vì không thể làm được), nhưng phải học cách sống với chúng một cách sáng suốt. Có khi chúng ta phải chấp nhận một mức độ nguy hiểm của cuộc sống đa chiều. Mức độ nguy hiểm có thể chấp nhận được tùy thuộc vào nhận thức của từng cá nhân, và trong trường hợp này, lí trí là một phương tiện không thể thiếu được trong cuộc sống mới. Nhận thức về những rủi ro như dịch cúm gia cầm là một điều cần thiết. Nhưng nhận thức như thế là để chúng ta biết những điều không nên hành động, chứ không phải để hốt hoảng.

Cúm heo -- hay nói theo ngôn ngữ của ngày hôm nay "cúm H1N1" -- đã và đang làm cho trí tưởng tượng của chúng ta bị nhiễm, làm cho chúng ta hoang mang. Có lẽ đã đến lúc chúng ta nên để cho mấy con heo yên thân và chúng ta tiếp tục vui vẻ với cuộc sống hiện tại.

NVT