Chủ Nhật, 25 tháng 10, 2009

Quan quyền và án phạt

How can the life of such a man
Be in the palm of some fool’s hand …
Put in a prison cell, he could - a been
The champion of the world.
Bob Dylan (1975), Hurricane

Hiến pháp của nước nào cũng có những câu văn đại khái như mọi người đều bình đẳng trước pháp luật. Hiến pháp Việt Nam cũng có câu "Mọi công dân đều bình đẳng trước Pháp luật," mô phỏng theo câu văn trong trong hiến pháp Mĩ mà cụ Hồ từng tuyên bố nhân ngày 2/9/1945. Nhưng trong thực tế thì sự bất bình đẳng trước luật pháp xảy ra ở mọi nơi và mọi lúc. Cái bất bình đẳng hiển nhiên nhất là cùng một bản án, nhưng hình phạt và mức phạt thì khác nhau. Câu hỏi là tại sao có những khác biệt như thế. Người xưa có câu "đa kim ngân phá luật lệ" để chỉ đồng tiền có thể chi phối đến luật pháp, hay người Việt Nam bây giờ có câu "nhất thân, nhì thế, tam quyền, tứ chế" -- không cần giải thích chắc ai cũng biết câu này nói gì. "Thế" là khiá cạnh sẽ được bàn ở đây qua vài bản tin ngắn gần đây trên báo chí phản ảnh sự khác biệt về mức độ xử phạt giữa các phạm nhân.

Hôm trước, báo Người lao động đưa một tin ngắn nhưng đáng chú ý, vì nó phản ánh một khía cạnh về tình trạng công lí ở nước ta. Giữa tháng Bảy năm ngoái (chính xác là ngày 17/7/2008), ông Chu Văn Thưởng, lúc đó là Giám đốc Sở Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn tỉnh Hà Tây (cũ), sau một bữa tiệc liên hoan, nhậu nhẹt, thay vì để tài xế lái xe đưa ông về sở thì ông giành lái xe, và đụng vào xe gắn máy làm cho 2 người chết (một người chết tại chỗ). Một tai nạn thảm khốc. Thay vì dừng xe lại giúp đỡ nạn nhân, ông giao tay lái cho tài xế, ra sau xe ngồi, và thản nhiên ra lệnh cho tài xế lái xe thẳng về cơ quan! Ấy thế mà đến hơn 1 năm sau, ngày 22/10/2009 ông mới bị tòa án phạt 36 tháng tù nhưng cho hưởng án treo vì “phạm tội lần đầu, bản thân có nhiều thành tích (được tặng huân, huy chương trong quá trình công tác)… vì vậy hội đồng xét xử áp dụng các tình tiết giảm nhẹ, cho bị cáo được hưởng án treo.”

Để hiểu hình phạt này công bằng ra sao, chúng ta thử đọc lại một trường hợp khác cũng cùng tôi trạng “vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ”, nhưng phạm nhân là một ca sĩ. Báo Vnexpress đưa tin rằng ngày 9/3/2009, ca sĩ Trí Hải ở TPHCM, sau một buổi trình diễn mệt nhọc, anh tự lái chiếc xe Toyota LandCruiser, chạy với tốc độ cao và mất khả năng điều khiển chiếc xe, đụng hàng loạt xe khác khiến 2 người chết, 2 người bị thương. Trí Hải lập tức đến khai báo với công an địa phương. Khi ra tòa, Trí Hải bị phạt 4 năm 6 tháng tù giam. Anh chết trong tù vì bệnh phổi vào ngày 20/10/2009, hai ngày trước khi tòa án Hà Nội tuyên án phạt ông Chu Văn Thưởng.

Báo Pháp Luật TPHCM có một bản tin ngắn nhưng ý nghĩa lớn. Ba nông dân ở Lâm Đồng nhậu nhẹt rồi hết “mồi”, bèn đi xin vịt về nhậu tiếp; xin không được, ba ông đi ăn trộm vịt. Sau đó, dù đã bồi thường cho nạn nhân hai triệu đồng và được bãi nại nhưng Quyền, Hưng và Long vẫn bị truy tố về tội cướp tài sản. Tòa án huyện Đức Trọng tuyên phạt mỗi người bốn năm tù về tội cướp tài sản theo khoản 2 Điều 133 BLHS (khung hình phạt cao nhất đến 10 năm tù).

Câu chuyện bên Úc: Marcus R. Einfeld, 71 tuổi, từng là chủ tịch Ủy hội Nhân quyền và bình đẳng của Úc, là đại sứ văn hóa Úc tại UNESCO, chánh án tòa án liên bang Úc, chánh án tòa án tối cao bang New South Wales, Western Australia, và ACT. Sự nghiệp của ông bị “đứt đoạn” vào năm nay (2009) khi ông bị tòa án Úc tuyên phạt tù giam 3 năm vì tội “perjury” (khai gian) và “pervert the course of justice” (tạm dịch là cố tình làm lệch cán cân công lí – tôi cần các bạn đọc rành luật dịch hộ!)

Câu chuyện của ông Einfeld hơi dài, nhưng tôi tóm lược theo cách hiểu của tôi. Tháng 8/2006 ông Einfeld bị phạt $77 vì lái xe quá tốc độ. Ông không chịu nộp phạt vì ông nói rằng ông không có lái xe hôm đó; ông cho bạn ông là giáo sư Teresa Brennan mượn xe vào thời điểm xe bị máy chụp hình tự động chụp được quá tốc độ. Ông tuyên thệ trước tòa rằng lời khai của ông là sự thật. Nhưng người ta phát hiện rằng giáo sư Brennan đã qua đời vì tai nạn xe ôtô bên Mĩ từ năm 2003, và ông Einfeld biết sự kiện này. Như vậy ông phạm tội khai không đúng sự thật trước tòa. Nhưng ông vẫn không chịu nhận tội. Tháng 3/2007, ông Einfeld đồng ý cho cảnh sát vào nhà ông để khám xét và xem máy computer cá nhân tại nhà. Sau khi xem xét, cảnh sát quyết định bắt ông và cáo buộc 13 tội trạng khác. Đến tháng 10/2008, tòa án hình sự bác bỏ 5 cáo buộc của cảnh sát, nhưng giữ nguyên 8 tội trạng còn lại, kể cả tội perjury và “perverting the course of justice”. Tháng 11/2008, Hiệp hội luật sư bang New South Wales nộp đơn lên tòa án liên bang và tòa rút bằng hành nghề luật sư của ông. Tháng 3/2009, tòa án tuyên phạt Einfeld 3 năm tù giam. Nhưng ông Einfeld trước sau như một nói rằng ông không phải là người thiếu thành thật, mà ông chỉ sai phạm vì nhớ không chính xác!

Câu chuyện của ông cựu chánh án Marcus Einfeld còn cho thấy tội hình sự và gian dối có thể xảy ra ngay ở thành phần có vị trí cao nhất trong xã hội, kể cả ở những người cầm cán cân công lí quốc gia. Do đó, chuyện một giám đốc sở phạm tội hình sự có lẽ không đáng ngạc nhiên. Có ngạc nhiên chăng là mức độ và hình phạt. Ớ Úc (và ở các nước phương Tây nói chung), lái xe gây gây tai nạn mà không dừng lại để giúp đỡ nạn nhân là tội ngồi tù, thậm chí có thể xem là cố sát (cố tình giết người). Bất cứ ai học lái xe cũng phải biết điều này, vì điều luật được ghi rất rõ trong bài học lái xe.

Chúng ta thấy gì qua 2 trường hợp đầu? Cái điểm giống nhau thứ nhất giữa ông cựu giám đốc Chu Văn Thưởng và ca sĩ Trí Hải là cả hai người đều là “người của công chúng”. Cái điểm giống nhau thứ hai là cả hai người đều phạm cùng một tội trang: đó là “vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ”. Điều tương đồng thứ 3 là cả hai đều gây tai nạn làm cho 2 người chết.

Nhưng hình như sự tương đồng giữa hai người chỉ dừng ở đó, vì chính cái khác biệt mới là đáng nói. Điều khác biệt thứ nhất là một người là quan chức cao cấp của Nhà nước (và Đảng) còn người kia là không phải quan chức và chắc cũng chẳng phải đảng viên. Điều khác biệt thứ hai là thái độ với cơ quan bảo vệ pháp luật. Ông Thưởng sau khi gây tai nạn thì thản nhiên ra lệnh tài xế lái xe về cơ quan, còn ca sĩ Trí Hải thì nghiêm chỉnh khai báo. Điều khác biệt thứ ba là kết quả của bản án: ông cựu giám đốc thì được khoan hồng vì “nhân thân tốt,” còn anh ca sĩ xấu số thì bị 4 năm 6 tháng tù giam.

Ba điều giống nhau không thể giải thích sự khác biệt của kết quả bản án. Chỉ có những khác biệt mới giúp chúng ta hiểu kết quả bản án. Qua so sánh, chúng ta thấy rõ ràng rằng việc khai báo cho công an theo đúng luật hình như không có tương quan gì đến bản án cả. Chỉ còn một khác biệt duy nhất có thể giải thích được: đó là nhân thân. Điều này cho chúng ta lí do để suy ra rằng vị trí quan chức và đảng viên chính là yếu tố đã đã “cứu” ông Thưởng khỏi ngồi tù.

Vị trí xã hội có lẽ là yếu tố quan trọng, bởi vì nó còn giải thích tại sao 3 ông nông dân nghèo khổ kia, chỉ vì một hai con vịt mà lãnh tổng cộng 12 năm tù giam. Nếu 3 người đó không phải là nông dân mà là chủ tịch xã hay trưởng công an hay đảng viên thì chắc chắn báo chí cũng chẳng có tin để mà đăng. :-) Chuyện quá nhỏ mà!

So sánh câu chuyện của ông chánh án Marcus Einfeld và Chu Văn Thưởng chúng ta thấy cả hai ông này đều là người có vị trí cao trong xã hội. Nhưng có khác biệt về địa điểm: một bên thì tai nạn xảy ra ở Việt Nam, và một bên thì ở Úc. Ông chánh án chỉ vì khiếu nại không chịu nộp phạt 77 đôla, dẫn đến chuyện khai man, và chịu hình phạt nặng nề, tiêu tan sự nghiệp. Còn ông cựu giám đốc sở thì gây tai nạn cướp đi 2 mạng sống con người nhưng lại được hưởng án treo. (Chữ “hưởng” trong trường hợp này thật là chính xác!)

So sánh giữa trường hợp ông Einfeld và Chu Văn Thưởng còn cho thấy cán cân công lí của Việt Nam có tình có nghĩa hơn cán cân công lí của Úc. Ở Úc, tòa án không đặt nặng vấn đề “nhân thân” hay vị trí xã hội (thật ra, vị trí xã hội càng cao thì hình phạt càng nặng), còn ở Việt Nam thì tòa án xét đến nhân thân và lí lịch của phạm nhân. Nhưng hình như công lí Việt Nam không có tình có nghĩa với người nghèo. Điển hình là 3 ông nông dân kia chỉ vì con vịt (và đã đền 2 triệu đồng) mà vẫn bị tổng cộng 12 năm tù.

Còn nhớ trước đây, cựu thủ tướng Úc John Howard vội vã lên xe ôtô (có lẽ trốn phóng viên đang trực chờ hỏi gì đó) nên quên thắt giây an toàn và bị một phóng viên chạy theo xe chụp hình được hình và đăng báo. Chỉ cần nhìn qua tấm hình không thắt giây an toàn, thế là cảnh sát đủ bằng chứng và gửi giấy phạt đến tận văn phòng phủ thủ tướng. Ông thủ tướng đành phải ngậm ngùi nộp phạt! Anh phóng viên thì nổi tiếng và hỉ hả với tấm hình độc đáo nhưng làm hao tốn hơn 200 đôla từ túi tiến của ông thủ tướng.

Những chênh lệch về hình phạt và mức phạt không chỉ xảy ra ở Việt Nam, mà còn xảy ra ở ngay tại các nước có hệ thống pháp luật chặt chẽ như ở Úc này. Cùng một tội trạng, nhưng có người lãnh án vài năm tù, còn người khác thì hàng trăm năm tù. Còn nhớ vào thập niên 1980s một nhóm thanh niên tị nạn Việt Nam ở Mĩ bị phạt trên 100 năm tù vì tội mua dâm, một hình phạt mà báo chí Mĩ cho là quá nặng nề, có lẽ chỉ vì họ là người di dân Á châu (người khác thì cho là quan tòa kì thị chủng tộc).

Sự chênh lệch về hình phạt còn là đề tài nghiên cứu khoa học của nhiều nhà xã hội hội và luật học. Hình như trong giới luật học, họ gọi “hiện tượng” khác biệt về hình thức và mức độ phạt là “sentencing disparity” (tôi tự hỏi tại sao họ không nói “sentencing variation” nhỉ?) Đọc qua vài nghiên cứu về sentencing disparity bên Mĩ và Úc trên tập san như Journal of Quantitative Criminology và Journal of Criminal Justice, tôi thấy họ làm rất bài bản. Chẳng hạn như bài “Sentencing disparity: an analysis of judicial consistency”, tác giả phân tích yếu tố nào có liên quan đến những khác biệt về mức độ phạt. Họ chia các yếu tố này thàng 4 nhóm chính: những yếu tố liên quan đến sự việc xảy ra; những yếu tố về phạm nhân; yếu tố liên quan đến nạn nhân; và yếu tố liên quan đến chánh án. Trong những yếu tố liên quan đến phạm nhân (như tiền án, chủng tộc, giới tính, tuổi, giai cấp xã hội, thậm chí khuôn mặt v.v…), thì yếu tố tiền án có ảnh hưởng quan trọng nhất đến mức độ phạt, kế đến là chủng tộc, giới tính, còn giai cấp xã hội thì không có ý nghĩa gì cả. Nói cách khác, ở Mĩ giai cấp xã hội không quan trọng trong quyết định xử phạt, mà chính là tiền án của phạm nhân. Còn ở Việt Nam, "nhân thân" xem ra quan trọng hơn là tiền án. Do đó, mô hình tiên lượng của Mĩ mà áp dụng vào Việt Nam chắc sẽ không chính xác.

Quay lại với 3 trường hợp ở Việt Nam, chúng ta thấy cả ông Chu Văn Thưởng, ca sĩ Trí Hải, và 3 ông nông dân đều không có tiền án (ít ra là qua báo chí chúng ta biết như thế), cho nên yếu tố tiền án không giải thích được tại sao có “sentencing disparity” như ở Việt Nam! Tôi đồ rằng nếu giới luật học ở trong nước chịu khó thu thập dữ liệu và phân tích đúng phương pháp, thì trong phương trình tiên lượng sự khác biệt về mức độ phạt sẽ có các yếu tố liên quan đến vị trí xã hội của phạm nhân. Vấn đề là hệ số của yếu tố này cao bao nhiêu ở Việt Nam. Nếu ai muốn làm tôi xin tình nguyện giúp một tay để phân tích. :-)

NVT

Thứ Bảy, 24 tháng 10, 2009

Đôi dòng về "Người bệnh cuối ngày"

Tôi gặp anh lần đầu tiên chắc cũng trên 2 năm. Hôm đó, sau một ngày làm việc mệt nhòi và gần khan tiếng, một người bạn báo chí rủ đi ăn tối ở một nhà hàng bình dân nhưng nổi tiếng trên đường Nguyễn Thị Diệu. Bạn tôi nói như hứa hẹn: “hôm nay ông sẽ gặp một người thú vị lắm”. Khoảng chục phút sau, anh xuất hiện trong bộ đồ casual thanh lịch. Chúng tôi, bọn đàn ông, nói chuyện rôm rả như đã quen biết nhau từ độ nào! Nói là "anh", nhưng anh còn trẻ hơn tôi nhiều. Sau này tôi mới biết anh là bạn học cùng khóa với một người bạn đang làm nghiên cứu với tôi. Từ đó đến nay thỉnh thoảng về Việt Nam tôi vẫn tìm cách gặp anh và bạn bè để nói đủ thứ chuyện trên trời dưới đất. Vài tháng trước khi gặp nhau ở nhà anh, tôi mới biết là anh sắp in một cuốn sách nhưng chưa biết tên, thậm chí chưa biết nhà xuất bản có in hay không. Nay thì tác phẩm Người bệnh cuối ngày đã ra mắt bạn đọc. Đối với anh và trong bối cảnh hiện nay, sự ra đời của cuốn sách có thể xem như là [nói theo ngôn ngữ cách mạng một chút]… một thắng lợi. Mà, nãy giờ tôi quên nói anh là ai! Xin thưa, “anh” ở đây là Bác sĩ Lê Đình Phương.



Bs Lê Đình Phương (ảnh của báo TT&VH)

Tuy gặp ngoài đời chỉ độ trên 2 năm, nhưng Phương và tôi “gặp nhau” trong ý tưởng và tầm nhìn thì chắc lâu lắm rồi. Mấy năm trước, tôi đọc được một ý kiến ngắn của Phương trên Người lao động mà trong đó anh phê bình tờ báo tiết lộ danh tánh của bệnh nhân, và qua đó anh nhắc nhở về nguyên tắc bảo mật cho bệnh nhân để giới báo chí Việt Nam biết. Đọc ý kiến ngắn đó tôi thấy cứ như là anh đã nói dùm cho rất nhiều người không có cơ hội lên tiếng. Trong vụ dịch tả (mà Bộ Y tế có cách gọi bằng mĩ từ “bệnh tiêu chảy cấp nhiễm vi khuẩn tả”), Phương còn lên tiếng bàn về tên gọi và nhất là khuyến cáo “Tiền là thủ phạm lây lan tiêu chảy cấp” do một quan chức của Bộ phát biểu. Không hẹn nhau và hoàn toàn độc lập với nhau, chúng tôi (Phương, Nguyên và tôi) có cùng ý kiến và quan điểm về chuyện này. Thế là chúng tôi được đưa vào danh sách “cừu đen” của các quan chức y tế. Không dừng ở danh sách “cừu đen”, người ta còn cho người chấp bút viết một bài chỉ trích cá nhân chúng tôi rất nặng nề ngay trên tờ báo của Bộ Y tế, với cảnh cáo mang nặng sắc thái cửa quyền: không được phê bình chính sách của Bộ Y tế! Chúng tôi phản biện lại bài viết đó và chỉ ra những lỗ hổng về kiến thức cơ bản trong bài đó (nhưng chẳng báo nào chính thức đăng tải), còn Phương thì im lặng, vì anh cho rằng tác giả đó không đáng để anh phản hồi. Anh hành xử theo thái độ của kẻ sĩ.

Phương không chỉ là bác sĩ mà còn là một trí thức đúng nghĩa với hai chữ này. Anh quan tâm đến những vấn đề xã hội, những “điều trông thấy mà đau đớn lòng”, kể cả chuyện y đức đang rất ồn ào hiện nay, và chuyện thời sư mà cả nước quan tâm nhưng ít khi nào được báo chí chính thống nhắc đến. Có nói chuyện với Phương mới thấy anh là người rất mẫn tiệp, chính trực, và thẳng thắn trong việc bày tỏ chính kiến của mình. Tôi thích Phương một phần là ở tính thẳng thắn này. Tôi thấy Phương là người có thể tranh luận, vì anh biết văn hóa tranh luận. Có lúc anh thấy sự việc xảy ra trước mắt mình mà mình chẳng làm gì được, anh tỏ ra rất sôi nổi đến độ bức bối. Đôi khi, Phương bày tỏ sự bức bối của mình qua trang giấy (hay trên bàn phím), và bày tỏ một cách gay gắt theo tỉ lệ thuận với cường độ của vấn đề. Mà, anh thì có nhiều câu chuyện bực bội vì chính anh là người trong cuộc, phải đối diện với những điều trái tai gai mắt hàng ngày trong suốt … đời. Như câu chuyện anh thuật lại câu chuyện về một viên phó phòng tổ chức của một bệnh viện lớn ở VN với nhận xét rất trần tục như thế này “ĐM, BS trẻ chúng mày ngu bỏ mẹ. Khoa ấy có đ. gì để ăn mà cứ xin vào đấy?” rồi anh phải cắn răng chịu đựng cái nhục: “Về nhà, nhục nhã, uất ức, nhìn con thơ đang ngủ mà phải cắn răng lại để khỏi trào nước mắt vì tủi nhục. Không chìu lòn chúng nó, bố tìm đâu ra việc để kiếm tiền mua sữa cho con. Tội nghiệp con, và tội nghiệp cả bố nữa, con trai ạ! Một gã thất phu như thế, lại được trọng dụng, cất nhắc nắm sinh mệnh khoa học (và cả sinh mệnh chính trị) của hơn ngàn BS, bạn có tin nổi không?”

Ở Nhà phương có cái đàn piano, mà tôi đoán có lẽ là người bạn để anh “hạ nhiệt” trong những ngày phải chứng kiến “những điều trông thấy mà đau đớn lòng”. Hình như trong Phương, cái sôi nổi trong tranh luận được quân bình lại bằng cái mẫn cảm của người nghệ sĩ. Nghệ sĩ nghiệp dư thôi, nhưng cũng đủ để làm nghệ sĩ thứ thiệt khi cần! Phương mê Chopin và những bài ballade của nhạc sĩ thiên tài này. Cái con người nghệ sĩ của Phương còn được thể hiện qua một đam mê khác: đó là nhiếp ảnh. Mê đến nỗi anh lấy hiệu máy ảnh nổi tiếng đặt tên cho trang blog của mình: “drnikonian”! Tôi đoán Người bệnh cuối ngày là một kết tinh từ hai đam mê nghệ thuật của Phương.



Làm nghề thầy thuốc mỗi ngày có dịp đối diện với người bệnh và nghe những câu chuyện của họ không chỉ là một đặc quyền, mà còn là một cơ hội lí tưởng để sáng tác. Trong cuốn Illness narrative, tác giả Arthur Kleinman, nhận xét rằng trong khoa học lâm sàng và hành vi không có một phạm trù nào để mô tả sự đau đớn, và cũng không có một phương cách nào để ghi chép cái khía cạnh rất nhân tính này của bệnh nhân và gia đình bệnh nhân. Những thước đo dùng để đánh giá chất lượng cuộc sống, triệu chứng, hay mức độ bệnh tật đều thất bại một cách thê thảm, bởi vì những chỉ số lâm sàng này không bao giờ phản ánh được những sự chịu đựng mang tính chất rất riêng tư và rất nội tâm của người bị bệnh. Làm giảm áp suất máu 5 hay 10 mmHg có thể xem là một thành công lâm sàng, nhưng có chắc bệnh nhân cũng có cảm nhận đó hay không? Kéo dài cuộc sống của một bệnh nhân được 6 tháng đang trong tình trạng cuối cùng của căn bệnh có thể là một chiến thắng của y học, nhưng chưa hẳn là chiến thắng của người bị bệnh vì 6 tháng đó có thể là 6 tháng sống trong đau đớn cùng cực.

Đã từ lâu tôi vẫn nghĩ rằng một trong những đề tài phong phú cho văn học là nỗi đau khổ của con người, nhưng lại là đề tài ít được giới cầm bút khai thác. Nói “đau khổ” ở đây, tôi không có ý đề cập đến những nỗi đau trừu tượng, triết lí, kiểu như “thân phận lạc loài”, cô đơn, hoài niệm, bâng khuâng, v.v... mà là sự đau khổ của thân xác do bệnh tật gây nên. Đó là những nỗi đau gần gụi nhất với một cá nhân, là cái mà cá nhân con người có thể cảm được, kinh nghiệm qua được. Ấy thế mà kiểm lại số lượng tác phẩm và tác giả viết về đề tài này trong nền văn học Việt Nam, chúng ta thấy sự có mặt của thể loại văn học này cực kì khiêm tốn. Phương là người lí tưởng để ghi lại những nỗi đau khổ trần thế này, vì anh là người trực diện và vật lộn với cái chết và sự sống hàng ngày của bệnh nhân. Tôi hi vọng đóng góp của Phương sẽ là một viên gạch lắp vào khoảng trống của mảng văn học đó. Tôi chắc chắn rằng với tính nhạy cảm của người nghệ sĩ và mẫn tiệp của người thầy thuốc, các bạn sẽ không thất vọng với Người bệnh cuối ngày. Tôi cũng đang tìm đọc cuốn sách này đây, và rất hân hạnh giới thiệu cùng các bạn.

NVT

Thứ Sáu, 23 tháng 10, 2009

Nhận định của Tuyên giáo về hợp tác đào tạo Việt-Mĩ

Mấy hôm nay thấy báo QĐND đăng những bài nói về chống “Diễn biến hòa bình” tôi chẳng hiểu họ nói gì và nhắm vào ai. Cũng có vài bài nói về những người đang bị giam cầm vì tội tuyên truyền chống phá Nhà nước, nhưng cũng chẳng rõ ràng gì cả. Nhưng trên trang nhà của Quảng Ninh có đăng “Chỉ thị số 34-CT/TW của Ban Bí thư về Tăng cường cuộc đấu tranh chống âm mưu, hoạt động ‘Diễn biến hoà bình’ trên lĩnh vực tư tưởng, văn hoá” thì sẽ hiểu báo QĐND đang nói cái gì.

http://www.quangninh.gov.vn/So-GDDT/apm_sgd/0020d0.aspx

Trong đề cương này, có nhiều chỗ người soạn thảo dùng chữ “chúng”, chẳng biết chỉ ai. Có lẽ để chỉ những người không cùng quan điểm với Đảng chăng? Nhưng nhận định sau đây thì có lẽ “chúng” ở đây là Mĩ: “Chúng tập trung vào “chiến lược con người” để đào tạo một lớp người thân Mỹ và phương Tây. Mỹ đã bộc lộ rõ ý đồ lợi dụng hợp tác giáo dục, đào tạo để chuyển hoá Việt Nam. Đến nay chỉ riêng Mỹ đã có 15 chương trình, dự án lớn có liên quan đến lĩnh vực giáo dục - đào tạo đang triển khai ở Việt Nam. Ngân sách của chính phủ Mỹ dành cho các chương trình Fulbringt Việt Nam tăng lên 4 triệu USD/ năm, còn “Quỹ giáo dục Việt Nam” mỗi năm dành 5 triệu USD cấp cho 100 sinh viên Việt Nam học tại Mỹ, Đại sứ quán Mỹ ráo riết triển khai dự án “Góc Hoa Kỳ” nhằm quảng bá với lớp trẻ hình ảnh nước Mỹ, lối sống Mỹ. Các cơ quan hoạch định chiến lược của Mỹ đưa ra bản “lộ trình 4 bước”, trong đó bước 4 có nội dung các trường đại học Mỹ được khuyến khích mở các cơ sở tại Việt Nam.”

Về báo chí và phản biện: “[…] Thời gian qua, có một số lãnh đạo và báo chí, phóng viên đã bộc lộ tư tưởng báo chí đối lập với Đảng, quá nhấn mạnh vai trò “phản biện” và lạm dụng “quyền lực xã hội” để đưa các bài viết công kích sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước.”

Chẳng thấy nói gì đến việc phim ảnh Hàn Quốc tràn lan hiện nay ở Việt Nam. Cũng chẳng thấy nói gì đến phim ảnh nhảm nhí của Trung Quốc phủ đầy làn sóng tivi Việt Nam. Những phim ảnh đó, sản phẩm văn hóa đó cũng theo phong cách phương Tây đó chứ! Vậy thì tại sao lại lo ngại chuyện Mĩ giúp về giáo dục và đào tạo, mà tôi nghĩ là họ có ý tốt chứ chắc chẳng có "diễn biến hòa bình" gì cả. Vấn đề là bản lĩnh văn hóa của mình. Văn hóa mình yếu thì mình cảm thấy bị đe dọa, nhưng nếu văn hóa mình mạnh thì chẳng phải lo lắng xâm lăng văn hóa từ đâu cả.

Hình như Ban tuyên giáo giả định rằng ai theo học ở Mĩ cũng đều bị "nhiễm" văn hóa Mĩ và lối sống phương Tây, nhưng tôi ngờ rằng giả định này không hẳn đúng. Tôi sống và làm việc ở ngoài này cả gần 30 năm mà tôi vẫn là người Việt Nam, tôi vẫn nói tiếng Việt, vẫn ăn thức ăn Việt, vẫn mang trong người tình cảm Việt, tôi không sống theo phương Tây. Dù rằng trong thực tế cũng có vài người chạy theo và bị phương Tây "cảm hóa", nhưng số này không nhiều và phần đông là trẻ tuổi, nhưng một thời gian sau thì họ lại quay về với nguồn cội.

Mà, nếu có cách suy nghĩ theo phương Tây hay làm việc theo phong cách phương Tây thì có gì là sai hay xấu xa đến nỗi phải lên án chứ? Phương Tây cũng có nhiều (rất nhiều) điều để chúng ta học hỏi từ họ. Trong quá trình hội nhập, tôi lại nghĩ Việt Nam cần nhiều người có kinh nghiệm cọ xát với văn hóa phương Tây. Cứ nhìn sang Hàn Quốc, Nhật, hay Đài Loan thì thấy: những người du học ở phương Tây và Mĩ là động lực quan trọng để phát triển kinh tế và khoa học.

Có khi, chính sự bảo thủ của ta làm cho ta tụt hậu và khó hội nhập thế giới. Cứ nhìn qua những quan chức Việt Nam đi công tác nước ngoài thì thấy là chúng ta "lép vế" như thế nào. Khả năng Tiếng Anh còn quá kém, làm chọ họ thụ động, không phát biểu được điều gì hay ho. Còn phong cách hành xử theo kiểu truyền thống Á châu thì không hợp với cộng đồng quốc tế. Chẳng nói gì xa xôi, ngay cả cách ăn mặc của một số lãnh tụ chính trị Việt Nam khi phó hội quốc tế cũng thấy rằng họ có quá nhiều sơ hở, có khi làm người ta cười cho.

Khổ thiệt! Chiến tranh lạnh đã qua lâu rồi, mà hình như ở VN vẫn còn những người suy nghĩ rất nóng. :-) Với cái nhìn này thì những bàn thảo về đại học đẳng cấp quốc tế, cải cách giáo dục, hội nhập khoa học, này nọ … sẽ rất khó dẫn đến hiệu quả nào.

Điều đáng buồn là thời đại này mà Ban tuyên giáo vẫn còn nói theo kiểu "chúng" và "ta", chẳng khác gì giữa kẻ thù và ta. Ngày nay, người ta không quan tâm đến chuyện anh theo chủ thuyết gì mà là anh là ai. Khi tôi đi dự hội nghị ở nước ngoài (như tôi thuật lại), ít ai hỏi tôi VN bây giờ là XHCN hay gì gì, mà là "anh là người Việt Nam hả"? Tôi nghĩ đó là một sự chuyển biến từ ý thức hệ sang căn cước tính. Mà, đặc tính để xác định căn cước chính là dân tộc và tôn giáo, hay nói chung là "văn hóa". Thành ra, cái mà chúng ta cần là trang bị cho mình một bản lĩnh văn hóa, chứ không phải những giáo điều chính trị.

NVT

Truy tìm ung thư và thông điệp một chiều

Hôm nay, một nhóm bác sĩ Úc kêu gọi đàn ông dưới 40 tuổi nên đi xét nghiệm PSA thường xuyên để phát hiện ung thư tiền liệt tuyến. Trong khi đó, hôm qua tập san JAMA của Mĩ công bố một nghiên cứu qui mô cho thấy truy tìm ung thư bằng xét nghiệm PSA không hẳn đem lại lợi ích cho người dân.

Trong nỗ lực phòng ngừa ung thư, các nước phương Tây đã phát động nhiều chương trình truy tìm ung thư trong những người chưa có triệu chứng ung thư. Những chương trình này thường được gọi [bằng tiếng Anh] là “cancer screening”. Phụ nữ có tuổi (từ 40 trở lên) được khuyến khích tham gia vào những chương trình như thế để truy tìm ung thư vú bằng quang tuyến (còn gọi là mammography) hay ung thư cổ tử cung bằng thử nghiệm pap smear, và đàn ông thì được khuyên nên xét nghiệm chẳng hạn như PSA thường xuyên để phát hiện ung thư tiền liệt tuyến.

Cái logic đằng sau các chương trình truy tìm ung thư này rất đơn giản: phát hiện ung thư sớm sẽ có cơ hội điều trị kịp thời; và điều trị sớm cũng có nghĩa là xác suất cứu sống bệnh nhân tăng lên. Nhiều tờ rơi hiện nay quảng cáo rằng phụ nữ trên 40 tuổi thường xuyên xét nghiệm mammography sẽ giảm nguy cơ tử vong 20% so với phụ nữ không xét nghiệm thường xuyên.

Chính vì cái thông điệp đó từ các cơ quan y tế Mĩ mà phần lớn công chúng và ngay cả một số đông bác sĩ tin rằng truy tìm ung thư sớm là một phương án cứu sống bệnh nhân và kéo dài tuổi thọ cho cộng đồng. Nhưng sự thật thì không hẳn như thế, mà phức tạp hơn nhiều. Những ai từng theo dõi hay biết về “cơ chế” của các chương trình truy tìm ung thư (cancer screening) đều biết rằng còn rất nhiều bất định về lợi ích và rủi ro của những chương trình này, chứ không phải “clear cut” như nhiều người lầm tưởng.

Sự thật là thế này: cần phải xét nghiệm mỗi năm (hay mỗi 2 năm) 1000 phụ nữ tuổi 50 trở lên liên tiếp trong vòng 10 năm có thể giảm 1 ca tử vong từ ung thư vú so với những phụ nữ không tham gia vào chương trình truy tìm ung thư.

Còn nam giới? Kết quả nghiên cứu không mấy rõ ràng. Theo một nghiên cứu từ Mĩ, không có khác biệt gì về tử vong giữa nhóm đàn ông tham gia vào chương trình truy tìm ung thư tiền liệt tuyến và nhóm đàn ông không tham gia vào chương trình này. Một nghiên cứu khác ở Âu châu cho thấy đàn ông thường xuyên xét nghiệm PSA có tỉ lệ tử vong là 2.4%, còn nhóm không tham gia xét nghiệm thường xuyên có tỉ lệ tử vong là 3%, một khác biệt chỉ 0.6%, tức không có ý nghĩa lâm sàng.

Cũng như bất cứ chương trình y tế cộng đồng nào, chương trình truy tìm ung thư cũng có rủi ro và tác hại. Cứ mỗi 1000 phụ nữ khỏe mạnh tham gia chương trình truy tìm ung thư vú thì có 500 người sẽ bị căng thẳng vì kết quả dương tính giả (tức là kết quả xét nghiệm là dương tính nhưng sự thật là họ không mắc bệnh), và 180 người sẽ trải qua sinh thiết một cách không cần thiết. Ngoài ra, trong số 100 phụ nữ được báo là có kết quả dương tính ung thư vú, thì có đến 30 người có ung thư phát triển chậm tức chẳng đe dọa gì đến tính mạng của họ. Xét nghiệm càng nhiều (theo định kì), tỉ lệ dương tính giả càng tăng.

Đối với đàn ông, rủi ro và tác hại (như bất lực và incontinence) còn nhiều hơn nữ, bởi một phần là phương pháp xét nghiệm PSA không chính xác. Vì PSA thiếu tính chính xác cho nên dẫn đến nhiều kết quả dương tính giả và âm tính giả (kết quả xét nghiệm là âm tính nhưng bệnh nhân thật sự mắc bệnh). Trong xét nghiệm PSA cùng với các phương pháp xét nghiệm hiện hành khác, có đến 2 phần 3 bệnh nhân được phát hiện bị ung thư tuyến tiền liệt đã ở trong thời kì không còn chữa trị được nữa. “Chữa trị” ở đây có nghĩa là cắt bỏ cái tuyến tiền liệt. Trong các bệnh nhân này, cắt bỏ tuyến tiền liệt sẽ chẳng đem lại lợi ích thực tế nào cho bệnh nhân. Câu hỏi được đặt ra, do đó, là phát hiện chứng ung thư tuyến tiền liệt sớm để làm gì? Việc làm này đem lại lợi ích cho ai và làm tổn hại ai? Tăng cường thử nghiệm PSA có thực sự cứu được nhiều bệnh nhân không/

Nhưng một điều đáng quan tâm là nhiều người khi tham gia vào các chương trình truy tìm ung thư không hề biết đến rủi ro và tác hại! Lí do là những người quảng bá các chương trình truy tìm ung thư này chỉ tuyên truyền một chiều, chỉ nói về lợi ích, mà không nói đến tác hại có thể xảy ra.

Nhưng qua những bằng chứng khoa học mới nhất, các giới chức y tế đã nhận thức rằng lợi ích các chương trình truy tìm ung thư đã bị thổi phồng quá đáng. Và, một trong những thủ phạm của sự thổi phồng này không ai khác hơn chính là giới y tế. Một chuyên gia của Viện Y tế Mĩ nói rằng giới y tế cần phải thành thật với công chúng những gì mà họ (giới y tế) biết và những gì họ không biết.

Không ai khuyến cáo rằng phụ nữ nên ngưng khám định kì mammography, hay đàn ông nên ngưng xét nghiệm PSA định kì; mục tiêu lâu dài là thông báo cho công chúng biết những thông tin mới nhất về lợi ích và rủi ro trong các chương trình truy tìm ung thư. Nhận thức về lợi ích và rủi ro tùy thuộc vào hoàn cảnh từng cá nhân. Do đó, quyết định có tham gia vào những chương trình này hay không là của từng cá nhân, chứ không thể là của giới chức y tế hay của bất cứ một giáo sư nào.

NVT

Thứ Tư, 21 tháng 10, 2009

Nhật kí Nagoya 3. Từ 0 đến 1 và từ 1 đến 10

Có lần, trong một bữa ăn tối với một giáo sư ở Đại học Nagoya, chúng tôi đàm đạo chuyện đời, và anh ta cứ lặp đi lặp lại thắc mắc: Tại sao người Nhật chúng tôi có thể đi từ 1 đến 10, mà không thể đi từ 0 đến 1. Phải một lúc nói chuyện tôi mới hiểu ý của anh, rằng tại sao người Nhật không có tư duy đột phá như người Âu châu, nhưng rất có khả năng cải tiến những khám phá của người Âu châu rất hay.

Tôi không biết đó là cách nói tự hạ thấp mình hay là cách nói thành thật, bởi vì trong thực tế tôi thấy người Nhật cũng sáng tạo lắm chứ. Tôi nói rằng số bằng sáng minh từ Nhật đứng vào hàng “top 10” trên thế giới, số bài báo khoa học cũng chẳng kém ai, người Nhật cũng chiếm vài giải Nobel. Dù biết rằng con số này chẳng nói lên khả năng khám phá, nhưng vẫn là một chỉ số cho thấy họ cũng chẳng thua kém ai. Tôi an ủi anh ta rằng Nhật, cũng như dân Đông Á nói chung, là nơi chịu ảnh hưởng văn minh nông nghiệp với an cư lạc nghiệp là chính, tức là thích cái gì ổn định, nên không có nhu cầu sáng chế ra những thứ [mà chúng ta cho rằng hiện đại như ngày nay] như xe hơi, máy bay, tàu vũ trụ, v.v… Chúng ta, những người chịu ảnh hưởng văn minh nông nghiệp, không có tính tấn công vào thiên nhiên vì chúng ta muốn sống hoà thuận với thiên nhiên. Nhưng anh bạn tôi không chấp nhận lí giải đó. Anh ta nói người Nhật vẫn còn kém cỏi quá. Tôi nghĩ anh ta nói người Á châu còn kém cỏi quá. Nhưng nếu Nhật mà kém cỏi thì Việt Nam chắc …

Nhưng đầu óc tôi thì miên man suy nghĩ chuyện khác … Tôi tự hỏi tại sao cũng là người châu Á với nhau mà tập thể người Nhật giỏi hơn tập thể người Việt Nam mình. Trả lời câu hỏi lớn này chắc cần đến cả chục quyển sách nghiên cứu, nhưng qua kinh nghiệm cá nhân, tôi có vài nhận xét theo kiểu “cuỡi ngựa xem hoa” như sau:

Thứ nhất là tinh thần trách nhiệm. Tôi đi đâu cũng thấy người Nhật ở bất cứ vị trí nào cũng làm việc một cách hết sức nghiêm chỉnh. Từ người lái taxi, người đầu bếp, tiếp viên nhà hàng đến giáo sư đại học đều có vẻ yêu thích công việc của họ, họ cần mẫn và chú tâm làm việc của mình. Chẳng hạn như khi tôi hỏi cách đi từ khách sạn đến City Hall bằng xe điện, người bán vé mặc dù không biết tiếng Anh và tôi thì mù tiếng Nhật, anh ta nghiên cứu bản đồ và nói gì đó nhiều lắm rồi chỉ tôi đến chỗ mua vé. Tôi chưa đến chỗ thì anh ta đã bỏ office ra và chỉ tôi đi chỗ khác để mua vé chính xác hơn. Sau này tôi mới biết là anh ta muốn chọn cho tôi một tuyến đường không phải đổi xe điện, còn chỗ tôi đến mua lần đầu là phải đổi xe điện và tôi có nguy cơ bị lạc. Anh ta quả là quan tâm đến việc tôi bị lạc. Trước đây, khi còn ở khách sạn, mỗi buổi ăn sáng tôi nhìn ra đường phố và chú ý đến một ông phu quét đường mà ấn tượng đẹp về ông tôi vẫn còn giữ mãi. Cứ mỗi sáng, đúng 7 giờ, không biết từ đâu ông đi xe đạp đến, dựng xe đạp vào một nơi dành cho xe đạp xong, ông bắt đầu làm việc. Mà đường xá bên Nhật thì quá sạch, chẳng có gì để ông quét dọn. Ấy thế là ông đi chầm chậm xem xét từng ngõ ngách có gì dơ bẩn không, có bao cao-su nào rớt không, có dấu kẹo chewing gum không…và làm sạch tất cả. Xong một đoạn đường, ông lại đến một đoạn đường khác và làm sạch đường. Nhìn qua thái độ làm việc, ông quả là một người yêu việc làm của mình, tự hào vì thành tích của mình, chẳng hề lộ vẻ đau khổ hay tự ti gì cả. Thật là đáng khâm phục.

Thứ hai là tinh thần làm việc theo nhóm. Trong thời gian ở hội nghị, tôi thấy trước khi một symposium bắt đầu, họ đều họp nhóm và bàn thảo cách điều hành ra sao, ai nói gì, nói như thế nào. Có lần dự một buổi như thế tôi mới thấy họ có tinh thần “teamwork” rất cao. Họ có khuynh hướng phục tùng cấp trên (chủ tịch chẳng hạn) và hòa đồng với người chung quanh. Người Nhật xem cấp trên là bậc có thẩm quyền và khả năng nhất, cho nên họ tuân thủ theo chỉ thị của cấp trên mà ít khi nào chất vấn xem chỉ thị đó đúng hay sai.

Ngoài ra, tôi thấy người Nhật có xu hướng tự đặt mình trong cộng đồng khép kín. Thật vậy, anh bạn người Nhật của tôi xem Nhật là một hòn đảo, và vì thế họ cần phải tồn tại trong cộng đồng. Từ đó, người Nhật suy nghĩ nội tâm nhiều, họ chú ý đến sự hòa đồng và hợp tác trong nhóm. Họ cảm thấy thoải mái với những người cùng cộng đồng, dân tộc mà họ là thành viên.

Người Nhật có khuynh hướng lắng nghe ý kiến của người khác hơn là phát biểu ý kiến của chính mình. Họ lúc nào cũng hỏi tôi nghĩ gì, mà không nói họ nghĩ gì! Họ quan tâm đến hòa hợp. Trong các thảo luận, người phương Tây phát biểu ý kiến của họ một cách trực tiếp để tránh lẫn lộn, còn người Nhật thì không chịu nói trực tiếp vì họ nghĩ rằng nói như thế là thiếu tính lịch sự, bất kính.

Thứ ba là họ tỉ mỉ và chú trọng chi tiết. Nhìn vào cách họ dọn thức ăn và trang trí thức ăn, dễ dàng thấy họ làm cái gì cũng nho nhỏ, xinh xinh, nhưng làm rất tinh vi và cẩn thận. Các đền chùa của Nhật cũng không lớn hơn các đền chùa Việt Nam bấy nhiêu, nhưng cách họ xây dựng thì tinh vi và đẹp hơn Việt Nam nhiều. Tôi nghĩ có lẽ đây là tâm lí xuất phát từ môi trường. Nhật là nước đông dân nhưng đất hẹp; do đó, đường xá, công viên, nhà cửa, v.v… đều được thiết kế gần với môi trường sống, tức là nho nhỏ. Có lẽ chính vì thế mà họ rất để ý đến chi tiết nhỏ hơn là những “big picture”. Họ làm những độ điện tử nhỏ rất hay và rất đẹp, hơn là phát triển những phi thuyền vũ trụ.

Nhìn người lại nghĩ đến ta. Thời gian ngắn ở Nhật gặp đồng nghiệp nào họ cũng hỏi tôi đến từ đâu -- where are you from -- và câu trả lời thường như một thói quen là từ Úc. Nhưng câu trả lời đó ít khi nào thỏa mãn tính tò mò của họ, bởi đơn giản một điều là tôi mang họ Nguyễn, một họ phổ biến nhất ở Việt Nam, cũng như họ Suzuki ở Nhật. Thành ra, tôi phải thêm một câu là tôi sinh ra và lớn lên ở Việt Nam, nhưng đã sống ở ngoài Việt Nam lâu gần 30 năm qua. Cố nhiên, tôi chẳng có gì mắc cỡ hay mặc cảm khi nói mình là người Việt; ngược lại, tôi còn có thể tự hào cái nguồn cội của mình.

Nhưng trong vài giây phút tự hào đó, tôi vẫn không thể không chạnh lòng khi sự thật là nước Việt Nam vẫn là một trong những nước nghèo nhất thế giới; người Việt Nam qua cái nhìn của báo chí Tây phương và có lẽ ở Nhật nữa, là những người ăn trộm (như vụ tiếp viên VNA ăn trộm hàng ở Nhật), du côn buôn bán á phiện; quan chức thì tham nhũng hối lộ tràn lan; trình độ khoa học thì thuộc vào hàng thấp nhất thế giới, v.v… Tôi lúc nào cũng chuẩn bị sẵn những “lí giải” để bảo vệ danh dự Việt Nam, để phòng ngừa khi phía đối tác đưa ra những sự thật đó. Cũng may mắn là không ai hỏi tôi về những chuyện đó, có lẽ họ tế nhị hay không muốn làm phật lòng khách mời chăng.

Nhưng những chuyến đi như thế này, lúc nào tôi cũng tự hỏi: tại sao cũng là người Á châu, da vàng, tóc đen, có cùng văn hóa với nhau, mà người ta phát triển như thế, còn mình thì lại tồi tệ như thế? Đừng đổ thừa chiến tranh, vì chúng ta có 30 năm xây dựng và không thành công. Đổ thừa cho Mĩ cấm vận không còn thuyết phục nữa, khi mà Mĩ đã chủ động bình thường hóa ngoại giao với ta nhiều lần. Chỉ tại mình thôi.

Những gì tôi nhận xét về người Nhật mang tính đặc điểm văn hóa. Người Nhật có văn hóa tinh thần trách nhiệm, làm việc theo nhóm, và tỉ mỉ. Còn người Việt thì sao? Gần đây, có người (như Vương Trí Nhàn) cất công sưu tầm những thói hư tật xấu của người Việt. Tôi nghĩ việc làm đó đáng trân trọng, vì nó giúp cho mình nhìn lại mình, tự vấn mình. Đọc qua những thói hư tật xấu đó, tôi thấy người mình hoàn toàn ngược lại người Nhật: không có tinh thần trách nhiệm, không thích làm theo nhóm mà muốn làm vua một cõi, và làm việc thì ẩu. Có thể lấy ra hàng trăm ví dụ ngay tại thời điểm này để minh họa cho 3 đặc tính này của người Việt, nên ở đây tôi không nhắc lại làm gì. Ấy thế mà chúng ta có vẻ thích tự ru ngủ bằng những khẩu hiệu quen thuộc như chúng ta anh hùng, thông minh, học giỏi, v.v… Nhưng sự thật phản bác lại tất cả những lời tự ca ngợi đó. Nếu người Nhật tự vấn tại sao họ có thể đi từ 1 đến 10 mà không đi được từ 0 đến 1, còn ta cũng nên tự vấn tại sao chúng ta chưa biết 1 là gì.

NVT

Ghi thêm: Viết xong nhật kí này tôi đọc được một bài trên Tia Sáng hỏi "Vì sao Trung Quốc chưa ai có giải Nobel", tác giả viết (tôi chỉ trích vài đoạn quan trọng):

Vấn đề con người:

Khoa học lạc hậu, vấn đề chính là ở khâu đào tạo bậc đại học. Cơ chế quan liêu trong các trường ĐH đã bóp chết mọi nhân tài có tính sáng tạo. Phần lớn cán bộ giảng dạy và nghiên cứu trong trường ĐH và cơ quan nghiên cứu khoa học hiện nay là những người thích làm quan chức và làm học phiệt; đối với họ, làm quan kiếm tiền là trên hết; kiến thức học vấn là thứ yếu. người thực sự làm khoa học đã ít lại càng ít; nếu có thì cũng chẳng có không gian phát triển. Đạo đức của giới cán bộ khoa học ngày một xuống cấp. Mới đây chinanews.com.cn đưa tin không ít giáo sư đại học lợi dụng việc hướng dẫn nữ nghiên cứu sinh tiến sĩ để giở trò đồi bại với họ. Hiện tượng sao chép luận văn, kết quả nghiên cứu của người khác rất phổ biến, như thế sao có thể thu được kết quả nghiên cứu có giá trị. Cán bộ khoa học kém đạo đức thì sẽ chẳng bao giờ đạt được thành tựu xứng đáng giải Nobel. Nhà khoa học người Hoa Charles Kuen Kao (Cao Côn) ngay từ năm 1966 đã hoàn tất công trình nghiên cứu truyền thông tin ánh sáng bằng sợi cáp quang, sau đó ông cũng chẳng để ý đăng ký sáng chế phát minh, thế mà 40 năm sau ông nghiễm nhiên được trao một nửa giải Nobel Vật lý 2009 – là một điển hình về đạo đức khoa học.

Vấn đề văn hóa:

Tư tưởng “Đại nhất thống” của văn hóa Nho giáo nhấn mạnh sự thống nhất cao về chính trị và văn hóa của quốc gia; nó có mặt tích cực là nhấn mạnh ý thức tập thể, song lại xóa bỏ ý thức chủ thể của cá nhân và tự do ý chí. Đồng thời “Đạo Trung Dung” mà văn hóa Nho giáo đề xướng cũng kiềm chế tư duy mới của chúng ta. “Trung Dung” là nguyên tắc cơ bản trong triết học Khổng Tử, là vũ trụ quan, phương pháp luận và tiêu chuẩn đạo đức được văn hóa Nho giáo ra sức đề cao. “Trung Dung” lấy hài hòa thống nhất làm tiền đề, cho rằng sự phát triển của con người hoặc sự vật đều nên vừa phải, trong giới hạn thích đáng, không “quá mức” và “bất cập”. Ảnh hưởng rõ nhất của tư tưởng này đối với giáo dục là thầy giáo chỉ thích các học sinh ngoan ngoãn vâng lời mà ra sức bài xích các học sinh nói năng hoặc có suy nghĩ “ngoài khuôn phép”, đòi hỏi chúng phải “cải tạo” cho hợp khuôn phép. Như thế tuy đã đưa học sinh vào khuôn phép nhưng lại bóp chết năng khiếu của biết bao trẻ em thông minh. Rất tiếc là tới nay nhiều người vẫn chưa nhận thức được tai hại sâu xa của các mặt tiêu cực trong văn hóa truyền thống Trung Quốc đối với việc giáo dục tinh thần sáng tạo KHKT.

Tôi nghĩ chỉ thay đổi hai chữ "Trung Quốc" bằng "Việt Nam", chúng ta cũng có một lời giải thích tại sao Việt Nam chưa bao giờ có ai chiếm giải thưởng khoa học lớn (chứ chưa nói đến giải Nobel).

NVT

Khi nào cần dùng thuốc kháng virus cho cúm A(H1N1)?

Một trong những câu hỏi mà người ta thường thắc mắc là khi nào cần sử dụng các thuống kháng virus như Tamiflu, Relenza. Một khuyến cáo theo “lương năng bình dân” là những ai không thật sự mắc bệnh thì không nên dùng thuốc. Nhưng vấn đề là làm sao biết ai thật sự mắc bệnh khi chưa có xét nghiệm sinh hóa, và chẳng lẽ phải chờ cho đến khi người ta mắc bệnh mới cho dùng thuốc? Không có câu trả lời tuyệt đối cho 2 vấn đề này.

Trước kia, các giới chức y tế nghĩ rằng nên dùng thuốc kháng virus để phòng ngừa bệnh lây lan (tức cho những người chưa có triệu chứng hay có triệu chứng “nhẹ”), nhưng sau đó thì họ lại khuyến cáo chỉ sử dụng thuốc cho những ca bệnh đã được xác định qua xét nghiệm. Sau này, lại có khuyến cáo chỉ sử dụng thuốc cho những trường hợp bệnh nặng nhất. Nói chung, giới y tế vẫn còn đang trên đường học hỏi, rút kinh nghiệm.

Đến nay, khuyến cáo mới nhất của Trung tâm phòng chống và kiểm soát bệnh của Mĩ (CDC) cố gắng tìm một phác đồ điều trị “trung dung”, nhằm mục tiêu giảm tình trạng lạm dụng thuốc và thiếu điều trị. Theo khuyến cáo mới nhất, điều cần thiết trước hết là nhận dạng bệnh nhân có nguy cơ cao, ngay cả trong trường hợp xét nghiệm chưa có, hay xét nghiệm có kết quả âm tính. Đối với những trường hợp này, thuốc kháng virus có thể được chỉ định, mà họ đặt tên rất Mĩ là “Empiric antiviral treatment”. Empiric treatment ở đây có nghĩa là điều trị trước và sẽ xem xét sau. Triết lí cơ bản của phác đồ này là: điều trị bệnh nhân, chứ không phải điều trị kết quả xét nghiệm!
Nhưng vấn đề ở đây là: Ai là người có nguy cơ cao? Theo CDC thì những người sau đây có thể được xem là có nguy cơ cao:

• Cảm thấy bị bệnh, như thở khó khăn (bất kể trước đó có bệnh hay không), cảm cúm, đau cuống họng, hay ho mà không có nguyên nhân rõ ràng

• Những người nhập viện vì nghi ngờ bị cúm cũng cần được điều trị bằng thuốc kháng virus.

• Những người cũng có triệu chứng tuy không nặng nhưng (i) dưới 2 tuổi; (ii) trên 65 tuổi; (iii) phụ nữ mang thai; (iv) hen, bệnh tim mạch (ngoại trừ cao huyết áp), suy thận, viêm gan, tiểu đường, nhiễm HIV; và (v) những người dưới 19 tuổi nhưng phải dùng aspirin lâu dài vì hội chứng Reye.

CDC có một website để “xét nghiệm” ai có nguy cơ cao và cần điều trị ở đây:

http://www.flu.gov/evaluation

Website hỏi 4 câu:

1. Bạn có bị sốt hay cảm thấy bị sốt? Nếu bạn đang sử dụng thuốc aspirin, acetaminophen, ibuprofen, thì trả lời “yes”.

2. Bạn có bị đau cuống họng hay ho?

3. Bạn có cảm thấy khó thở từ khi có triệu chứng cảm cúm?

4. Từ khi bạn có triệu chứng cúm, bạn có cảm thấy đau nhức hay “nặng ngực” mà bạn chưa từng bị trước đây?

Nếu trả lời “yes” 4 câu hỏi trên, CDC khuyến cáo bạn nên gặp bác sĩ và nên được dùng thuốc kháng virus.

Những khuyến cáo và câu hỏi trên đây là kết quả của một quá trình nghiên cứu của CDC, chứ không phải ngẫu nhiên. Ở Việt Nam, tôi không rõ có những nghiên cứu như thế hay không, vì tôi chẳng thấy trong y văn gần đây.

Tuy nhiên, Bộ Y tế Việt Nam gần đây có đưa ra một phác đồ điều trị khá phức tạp, nhưng gần như hoàn toàn làm theo theo mô hình của WHO. Bởi vì phác đồ điều thường thay đổi theo thời gian khi kiến thức và dữ liệu khoa học hiện hành. Do đó, trong bối cảnh chưa có nghiên cứu, có lẽ Việt Nam nên tham khảo cách làm của CDC để tiến đến một phác đồ điều trị hữu hiệu hơn.

NVT

Nhân chuyện một bác sĩ gốc Việt bên Anh, nghĩ chuyện VN

Thỉnh thoảng giới y khoa gốc Việt ở các nước phương Tây được báo chí đề cập đến, nhưng khổ nỗi phẩn lớn là những điều tiêu cực. Mấy năm trước báo chí Mĩ phanh phui đường dây ăn cắp tiền bảo hiểm của giới bác sĩ và dược sĩ gốc Việt ở California, làm cho nhiều đồng nghiệp khác bẽ mặt. Nay đến chuyện một bác sĩ chấn thương chỉnh hình tên là Chinh Nguyen ở Anh cũng bị một phóng viên Anh (xem bài dưới đây) hặm hực viết bài chỉ trích nặng nề.

Cứ theo như bài báo này thì Bs Chinh Nguyen, 43 tuổi, là một “consultant orthopaedic surgeon”, tức bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình. (Trong hệ thống y khoa Anh và Úc, chữ “consultant” còn hàm ý cho biết đó là một bác sĩ thâm niên, cao cấp). Anh ta được bệnh viện Whittington ca ngợi là một bác sĩ tài ba, một tấm gương sáng về sự thành công của người tị nạn gốc Việt. Anh đến Anh Quốc lúc 18 tuổi, không biết một chữ tiếng Anh, nhưng quyết chí học hành và học giỏi, anh tốt nghiệp bác sĩ từ trường y của University College London vào năm 1993. Sau khi xong chương trình chuyên khoa, anh về làm việc cho bệnh viện Whittington từ năm 2005.

Nhưng ngày 25/9/2006, Bs Chinh Nguyen bị cảnh sát bắt vì tội rửa tiền và đứng đầu một đường dây cần sa trị giá 3.5 triệu Bảng Anh! Anh được tại ngoại hầu tra cho đến năm nay, tòa tuyên án phạt 5 năm tù giam. Vợ ông và người em của anh ta cũng bị bắt và phạt nhưng báo chí không cho biết hình phạt là gì.

Điều đáng nói là trong suốt thời gian 2006 đến năm nay, anh Bs Chinh vẫn hành nghề tại bệnh viện Whittington. Bệnh viện không biết gì về tiền án hay đời tư cá nhân với bản án hình sự của anh ta.

Người ta có câu “phía sau lưng bác sĩ là một bãi tha ma”, và câu này cũng đúng với anh bác sĩ này. Báo chí cho biết trước khi ra tòa vì tội hình sự thì anh ta đã để lại một đống ca bệnh với “tai nạn” nghiêm trọng. Một trong những bệnh nhân của anh ta là bà Satwant Vohra, 55 tuổi, chết sau một ca mổ anh làm tổn thương đến động mạch. Qua điều tra, hội đồng y khoa còn phát hiện 4 bệnh nhân khác cũng suýt chết dưới bàn tay giải phẫu của anh bác sĩ này. Hội đồng y khoa cũng tự hỏi không hiểu tại sao trước những sự cố nghiêm trọng như thế mà bệnh viện vẫn để cho anh ta hành nghề. Cố nhiên, nay thì Bs Chinh Nguyen không được hành nghề nữa và phải ngồi tù.

Đó là chuyện bên Anh, còn bên ta thì không biết có bao nhiêu bác sĩ với những tai nạn như Bs Chinh Nguyen. Chắc chắn là có, nhưng có lẽ do người Việt chúng ta không muốn làm lớn chuyện và tâm lí biết ơn nên im lặng sống chung với tật nguyền. Hôm nọ thấy trên Tuổi Trẻ có bài viết về phẫu thuật điều trị chứng “rối loạn tâm thần hoang tưởng” có gây ra vài tai nạn:

http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=335591&ChannelID=12

http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=341218&ChannelID=12

Bộ Y tế “đã có yêu cầu thành lập hội đồng khoa học, xem xét phương pháp phẫu thuật điều trị tâm thần hoang tưởng tại Bệnh viện đa khoa tỉnh Bình Định. Dự kiến quyết định thành lập hội đồng sẽ được ký trong tuần này, gồm những chuyên gia về ngoại khoa và thần kinh của các bệnh viện Việt Đức và 108, do ông Đỗ Kim Sơn - chủ tịch Hội Ngoại khoa VN - làm chủ tịch.”

Theo tôi thì cách làm này chưa đúng với qui trình y khoa mà ở ngoài này tôi biết. Không nên để cho một người cùng nghề làm chủ tịch hội đồng điều tra, mà phải để cho một người ngoài ngành thì mới khách quan. Ngoài ra, cần phải có cố vấn của các chuyên gia quốc tế thì mới đầy đủ.

Nhưng khách quan mà nói, bất cứ phẫu thuật nào cũng có vài tác hại bên cạnh những lợi ích. Nói theo ngôn ngữ y khoa là có “harm” (hay risk) mà cũng có “benefit”. Nếu chỉ căn cứ vào vài ca tai nạn do báo chí phản ảnh thì cũng khó mà nói rằng đó là phẫu thuật sai. Ngược lại, nếu chỉ dựa vào vài ca thành công mà nói phẫu thuật có hiệu quả cũng không được. Vấn đề là cần phải có nghiên cứu lâm sàng đàng hoàng để đánh giá hiệu quả của một phẫu thuật. Nếu chỉ dựa vào ý kiến của các chuyên gia hay giáo sư thì tôi e rằng không khoa học chút nào, bởi vì đơn giản là các chuyên gia thường sai!

NVT

http://www.thisislondon.co.uk/health/article-23758591-this-criminal-doctor-and-his-botched-back-surgery-has-left-me-in-agony.do
This criminal doctor and his botched back surgery has left me in agony
David Cohen
20.10.09

When a London surgeon promised Vivienne Edwards a cure for chronic back pain she couldn't know the danger she was putting herself in...
The day that Vivienne Edwards checked into the Whittington Hospital for an operation to relieve her severe backache was meant to be the start of “a glorious pain-free existence”. Chinh Nguyen, the consultant orthopaedic surgeon at the Whittington, had assured Vivienne, a former army nurse, that the operation to scrape away some bone to reduce the compression on her spinal cord was routine, she recalls.

...